by 
Każdego dnia miliony litrów zużytego oleju kuchennego trafiają do kanalizacji, śmieci lub – co gorsza – na czarny rynek. W niektórych krajach stanowi to poważny problem środowiskowy, podczas gdy w innych UCO (Used Cooking Oil) jest cennym surowcem wykorzystywanym do produkcji biopaliw.
Chiny od lat mierzą się z problemem odzyskiwania i ponownej sprzedaży zużytego oleju w gastronomii. Proceder ten polega na pozyskiwaniu tłuszczu z odpadów, a nawet z kanalizacji, po czym jest on oczyszczany i ponownie sprzedawany do użytku spożywczego. Jeszcze kilka lat temu nawet 10 proc. oleju używanego w chińskich restauracjach mogło pochodzić z takich źródeł.
Władze Chin podjęły zdecydowane kroki, aby wyeliminować ten proceder. Restauracje w Pekinie i Szanghaju korzystają z inteligentnych pojemników na UCO, które rejestrują każdą partię oleju i umożliwiają jej śledzenie dzięki technologii blockchain i RFID. Powstały także aplikacje mobilne, np. „UCO Tracker”, pozwalające restauracjom zgłaszać ilości zużytego oleju i zamawiać jego odbiór przez autoryzowane firmy. Dodatkowo Shanghai Environmental Energy Exchange wykorzystuje blockchain do transparentnej kontroli przepływu UCO.
W efekcie około 60 proc. zużytego oleju kuchennego w Chinach podlega recyklingowi, a kraj dąży do zwiększenia tego wskaźnika do 90 proc. Znaczna część UCO trafia do sektora transportowego – w Shenzhen aż 70 proc. przetworzonego oleju zasila transport publiczny.
Innowacyjne podejście do recyklingu w Azji
W Japonii, we współpracy z Japan Airlines i miastem Yokohama, wdrożono program „Fry to Fly”, w ramach którego olej z gospodarstw domowych jest przetwarzany na biopaliwa lotnicze (SAF). Tajlandia od 2024 roku uruchomiła 162 punkty zbiórki UCO na stacjach paliw, gdzie olej jest przetwarzany na paliwo lotnicze. Singapur wprowadził programy finansowe, dzięki którym mieszkańcy mogą sprzedawać UCO i otrzymywać ekwiwalent pieniężny. W Wietnamie powstała pierwsza sieć automatów do zbiórki UCO, oparta na technologii AI i metrykach przepływu, co pozwala na efektywne zarządzanie zasobami.
Obok Azji także Europa i USA rozwijają systemy zbiórki i przetwarzania UCO na biopaliwa, ale Polska wyróżnia się na tle regionu.
Co się dzieje, gdy olej nie trafia do recyklingu?
W Londynie problem niewłaściwej utylizacji UCO doprowadził do powstawania tłuszczowych zatorów w kanalizacji, znanych jako fatbergi. Największy z nich, odkryty w 2017 roku, ważył 130 ton i miał 250 metrów długości. Koszty usunięcia takich blokad sięgają milionów funtów. Dlatego miasto wprowadziło dodatkowe regulacje i edukuje mieszkańców na temat właściwej utylizacji oleju.
Polska: wzór zarządzania UCO w Europie?
Unia Europejska promuje wykorzystanie UCO w biopaliwach, ale systemy zbiórki różnią się między krajami. Niektóre państwa, jak Holandia czy Niemcy, rozwijają efektywne systemy odbioru, ale w innych recykling UCO pozostaje wyzwaniem.
W Polsce obowiązkowa zbiórka zużytego oleju dotyczy przedsiębiorców prowadzących lokale gastronomiczne, takie jak restauracje, bary, smażalnie, food trucki, cukiernie, piekarnie oraz punkty żywienia zbiorowego – szpitale, stołówki czy domy opieki społecznej.
Tymczasem dobrze zorganizowany system odbioru tego odpadu od mieszkańców może przynieść gminom sporo korzyści – zarówno środowiskowych, jak i finansowych. Odpowiednio zebrany olej pozwoli uniknąć problemów z powstawaniem tłuszczowych zatorów w kanalizacji. Dodatkowo taki surowiec można doliczać do poziomów gminnej zbiórki komunalnej. A to może pomóc w osiągnięciu wymaganych poziomów recyklingu i uniknięciu dotkliwych kar.
Niektóre gminy już zdecydowały się na zbiórkę zużytego oleju. Część z nich wdrożyła rozwiązania manualne oparte na Punktach Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK), inne postawiły na nowoczesne Olejomaty. Obecnie w Polsce funkcjonuje ponad 60 takich urządzeń, a ich liczba systematycznie rośnie. Jeśli Polska utrzyma tempo rozwoju systemu zbiórki UCO, może stać się liderem w tej dziedzinie w Europie.
