by 
Niemal dziewięciu na dziesięciu dorosłych Polaków deklaruje, że zwraca opakowania objęte systemem kaucyjnym. Co więcej, kaucja skłania część osób do zbierania butelek i puszek także poza własnym gospodarstwem domowym. Co czwarty badany oddaje opakowania znalezione w przestrzeni publicznej, a ponad milion dorosłych Polaków może traktować ich celowe zbieranie jako dodatkowe źródło dochodu. Tak wynika z badania SW Research przeprowadzonego na zlecenie fritz-koli w ramach inicjatywy „Return For Good”.
System kaucyjny działa w Polsce niespełna rok, ale już wyraźnie wpływa na codzienne zachowania konsumentów. 89 proc. dorosłych respondentów deklaruje, że zwraca opakowania objęte kaucją. Najważniejszym motywatorem jest oczywiście możliwość odzyskania pieniędzy – wskazuje ją 71 proc. osób korzystających z systemu. Jednocześnie dane pokazują, że znaczenie kaucji wykracza poza samo gospodarstwo domowe.
Butelka znaleziona na ulicy też ma swoją wartość
63 proc. badanych deklaruje, że zwraca wyłącznie opakowania pochodzące z własnego gospodarstwa domowego. Jednak 20 proc. przyznaje, że zdarza im się oddawać również butelki i puszki znalezione w przestrzeni publicznej, choć nie szukają ich w sposób celowy. Z kolei 6,23 proc. badanych deklaruje, że celowo zbiera opakowania kaucyjne w przestrzeni publicznej.
W sumie oznacza to, że około jedna czwarta dorosłych Polaków zwracających opakowania oddaje również te, które znalazła poza domem – na ulicy, w parku, przy przystanku czy w innym miejscu publicznym.
Motywacja nie zawsze jest przy tym wyłącznie finansowa. 33 proc. osób zwracających opakowania wskazuje chęć utrzymania porządku w przestrzeni publicznej, jako jeden z powodów takiego zachowania.
– Wyniki badania pokazują, że finansowa zachęta jest ważnym motywem zwracania opakowań. Jej działanie widać także poza gospodarstwem domowym. Część konsumentów oddaje również butelki i puszki znalezione w przestrzeni publicznej. To właśnie takie zachowania i motywacje chcemy lepiej poznawać w ramach programu „Return For Good” – mówi Mirco Wolf Wiegert, CEO i założyciel fritz-koli.
Ponad milion osób może dorabiać na zbieraniu opakowań
System kaucyjny ma również wymiar ekonomiczny. Z badania wynika, że część Polaków nie tylko zwraca opakowania. Niektórzy celowo je zbierają, aby uzyskać w ten sposób dodatkowe pieniądze.
Według estymacji SW Research co najmniej 1,03 mln dorosłych Polaków może zbierać opakowania kaucyjne. Uzyskiwane w ten sposób środki określają oni, jako niewielkie lub istotne dodatkowe źródło dochodu.
Mechanizm jest prosty: opakowanie, które wcześniej mogło zostać pozostawione w przestrzeni publicznej jako odpad, zyskuje określoną wartość finansową. Dla osoby, która je znajdzie i zwróci, może oznaczać to dodatkowy dochód, a dla systemu – kolejne opakowanie skierowane do odzysku.
Skala zwrotów pokazuje, że nie jest to marginalne zjawisko. Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska od uruchomienia systemu 1 października 2025 roku do końca maja 2026 roku zwrócono około 1,6 mld pustych opakowań po napojach.
Nie tylko Polska. Podobne zjawisko w Niemczech i Austrii
Społeczny wymiar systemów kaucyjnych jest jednym z obszarów analizowanych w ramach międzynarodowej inicjatywy „Return For Good”. Projekt rozwija wcześniejsze działania fritz-koli prowadzone pod hasłem „Every Bottle Helps”.
Jednym z celów projektu jest zebranie większej liczby danych dotyczących nie tylko poziomu zwrotów. Także motywacji konsumentów i wpływu systemów kaucyjnych na zachowania społeczne.
Dla porównania, według Pfandstudie Deutschland 2026 w Niemczech opakowania kaucyjne zbiera ponad 1,1 mln osób. W Austrii około 4 proc. osób w wieku 16 lat i więcej regularnie zbiera butelki i puszki, aby uzupełnić swoje dochody.
Dane z różnych rynków pokazują więc, że system kaucyjny może pełnić funkcję szerszą niż tylko mechanizm zwiększający poziom recyklingu. Finansowa wartość opakowania może wpływać na zachowania konsumentów, zachęcać do jego zwrotu, a w niektórych przypadkach również skłaniać do usuwania opakowań z przestrzeni publicznej.
Kaucja zmienia sposób patrzenia na opakowanie
Polskie dane pokazują, że wraz z pojawieniem się kaucji opakowanie przestaje być postrzegane wyłącznie jako odpad. Staje się przedmiotem, który ma określoną wartość – także wtedy, gdy zostanie znaleziony poza domem.
To ważna zmiana z punktu widzenia gospodarki obiegu zamkniętego. Im większa wartość przypisana opakowaniu, tym silniejsza może być motywacja, aby nie trafiło ono do kosza na odpady zmieszane ani nie pozostało w przestrzeni publicznej, lecz wróciło do systemu.
Badanie SW Research pokazuje przy tym, że za decyzją o zwrocie stoją różne motywacje: od czysto finansowej chęci odzyskania kaucji, przez troskę o porządek w przestrzeni publicznej, aż po możliwość uzyskania dodatkowego dochodu.
O badaniu
Badanie SW Research pt.: „Postawy i zachowania wobec systemu kaucyjnego”. Zrealizowano je w dniach 28–30 lipca 2026 roku metodą CAWI na reprezentatywnej próbie 1008 dorosłych Polek i Polaków. Badanie przeprowadzono na zlecenie fritz-koli w ramach inicjatywy „Return For Good”.
