by 
O 90 proc. spadła masa porzuconych butelek PET, a o 82,5 proc. puszek aluminiowych na badanym odcinku Odry we Wrocławiu. Jednocześnie o 29,5 proc. wzrosła masa szklanych opakowań po alkoholu. Wyniki porównawczej akcji sprzątania pokazują wyraźną zmianę struktury odpadów w środowisku po uruchomieniu systemu kaucyjnego.
Fundacja Waste Free Oceans oraz Dominik Dobrowolski, organizator akcji Czysta Odra i Czysta Wisła, po raz drugi przeprowadzili sprzątanie prawego brzegu Odry we Wrocławiu. Badanie wykonano dokładnie w tym samym miejscu co rok wcześniej, przy takiej samej liczbie uczestników i przez taki sam czas. 22 osoby przez 2,5 godziny sprzątały prawy brzeg Odry na odcinku od Mostu Trzebnickiego do Mostu Warszawskiego. Zebrane odpady zostały następnie posegregowane, zważone i poddane analizie.
Butelki PET niemal zniknęły
W 2025 roku z badanego terenu zebrano łącznie 119 kg odpadów. Wśród nich było 8 kg butelek PET oraz 4 kg puszek aluminiowych. Rok później masa butelek PET spadła do 0,8 kg, a puszek do 0,7 kg. Oznacza to odpowiednio spadek o 90 proc. i 82,5 proc. Co istotne, wśród znalezionych w tym roku opakowań część stanowiły jeszcze stare butelki i puszki, które nie były objęte systemem kaucyjnym i nie miały oznaczenia kaucji.
Wyniki wskazują więc na bardzo wyraźną zmianę w przypadku opakowań, którym po wprowadzeniu systemu kaucyjnego nadano realną wartość ekonomiczną. Znalezienie porzuconej butelki PET czy puszki oznacza jednocześnie, że jej wartość może zostać odzyskana przez osobę, która ją zbierze i zwróci do systemu.
Szkło po alkoholu coraz większym problemem
W tym samym czasie rośnie ilość szklanych opakowań po alkoholu. W 2025 roku stanowiły one 88 kg zebranych odpadów. Podczas tegorocznej akcji było ich już 114 kg, czyli o 29,5 proc. więcej. Szkło po alkoholu pozostaje zdecydowanie największą pojedynczą kategorią odpadów znalezionych na badanym odcinku Odry.
Autorzy badania zwracają uwagę, że szklane opakowania po alkoholu oraz inne odpady znajdowano w tych samych miejscach. Może to wskazywać na związek z konsumpcją alkoholu w przestrzeni publicznej, po której pozostają nie tylko butelki, ale również inne odpady.
Jednorazowe szkło bez kaucji
Jednym z wniosków z tegorocznego badania jest potrzeba rozszerzenia systemu kaucyjnego na jednorazowe szklane opakowania po napojach alkoholowych.
Obecnie porzucona jednorazowa szklana butelka nie ma dla konsumenta takiej wartości ekonomicznej jak objęte systemem PET czy puszka. Zdaniem autorów badania włączenie szkła do systemu mogłoby zwiększyć poziom jego selektywnej zbiórki, a jednocześnie ograniczyć zaśmiecanie przestrzeni publicznej.
Więcej jest pozostałych odpadów
Nie wszystkie wyniki są jednak pozytywne. Masa pozostałych odpadów zmieszanych, poużytkowych, opakowaniowych, tekstylnych i wielomateriałowych wzrosła z 19 do 42 kg, czyli o 121 proc. W efekcie łączna masa zebranych odpadów zwiększyła się z 119 do 157,5 kg. To wzrost o 32,4 proc. Pokazuje to, że system kaucyjny może skutecznie ograniczać zaśmiecanie konkretnymi rodzajami opakowań, ale nie rozwiązuje całego problemu odpadów pozostawianych w środowisku.
Kaucja zmienia zachowania?
Porównanie obu akcji jest interesujące przede wszystkim dlatego, że przeprowadzono je w możliwie podobnych warunkach. Ten sam teren, ta sama liczba osób i identyczny czas sprzątania pozwalają porównać strukturę znalezionych odpadów przed uruchomieniem systemu kaucyjnego i po jego wdrożeniu. Największa zmiana dotyczy właśnie opakowań objętych kaucją. Masa porzuconych butelek PET spadła o 90 proc., a puszek o 82,5 proc. Jednocześnie wzrosła ilość szkła, które pozostaje poza systemem.
Wyniki nie pozwalają oczywiście oddzielić wpływu systemu kaucyjnego od wszystkich innych czynników wpływających na zaśmiecenie terenu. Pokazują jednak bardzo wyraźną zmianę struktury odpadów, która jest zgodna z założeniem, że nadanie opakowaniom wartości ekonomicznej zwiększa prawdopodobieństwo ich zebrania i zwrotu.
Badanie jest też kolejnym argumentem za tym, że system kaucyjny może być nie tylko narzędziem zwiększania poziomu recyklingu, ale również elementem ograniczania zaśmiecania środowiska i budowania gospodarki obiegu zamkniętego. Kolejnym wyzwaniem pozostaje rozwój infrastruktury zwrotu oraz rozwiązanie problemu opakowań, które nadal nie mają wartości kaucyjnej.
