Europa między cyrkularnością a konkurencyjnością

Recyklaty pokonsumenckie
Recyklaty pokonsumenckie

Europejska transformacja cyrkularna weszła w fazę, w której same cele środowiskowe i regulacje już nie wystarczą. Aby zamknąć obieg tworzyw sztucznych, Europa musi jednocześnie zbudować popyt na recyklaty, poprawić jakość zbiórki, zatrzymać większą część surowca w regionie i stworzyć warunki, w których inwestycje w cyrkularność będą ekonomicznie uzasadnione. To wnioski z konferencji Circular Plastics Compass.

Spotkanie Plastics Europe Polska poświęcone cyrkularnemu łańcuchowi dostaw tworzyw sztucznych objęło szeroki zakres zagadnień: od trendów rynkowych i produkcji, przez użytkowanie oraz recykling, po regulacje i finansowanie. W centrum dyskusji znalazła się jednak kwestia, która łączy wszystkie te obszary, czyli zapewnienie uczciwych i równych warunków konkurencji dla europejskiego przemysłu.

Europa traci tempo

Ponownie wskazano na tegoroczny raport Plastics Europe „Tworzywa sztuczne w obiegu zamkniętym – analiza sytuacji w Europie 2026”. Dokument jasno pokazuje, że europejska transformacja nie rozwija się w zakładanym tempie. Wciąż ponad 70 proc. zebranych odpadów tworzyw sztucznych trafia do spalarni lub na składowiska. Recykling obejmuje zaledwie 29,6 proc. odpadów. Jednocześnie tempo wzrostu produkcji tworzyw cyrkularnych w Europie wyraźnie osłabło – z 13,6 proc. rocznie w latach 2018–2022 do 1,2 proc. w latach 2022–2024. Globalnie w tym samym czasie wzrosło z 5 do 7,7 proc.

To nie jest wyłącznie problem środowiskowy. To również problem przemysłowy. Europejskie przedsiębiorstwa mierzą się z wysokimi cenami energii, kosztami emisji CO₂ i konkurencją z rynków zewnętrznych. Jednocześnie Europa pozostaje zależna od zagranicznych łańcuchów dostaw. Około 19 proc. zapotrzebowania europejskich przetwórców na cyrkularne tworzywa pokrywał import. W tym czasie12,4 proc. zebranych w Europie odpadów trafiało do recyklingu poza kontynentem. Powstaje zatem paradoks: Europa eksportuje część własnego surowca odpadowego, a następnie importuje materiały cyrkularne.

Recykling zaczyna się przed sortownią

Dane z Polski pokazują, że potencjał rozwoju rynku recyklatów jest znaczący. W 2024 roku recyklaty pokonsumenckie stanowiły 11,2 proc. surowców wykorzystywanych przez polskich przetwórców, wobec 7,9 proc. w 2018 roku. Kluczowym problemem pozostaje jednak jakość strumienia odpadów. Odpady plastikowe zebrane selektywnie trafiają do recyklingu na poziomie 46,5 proc., podczas gdy ze strumienia zmieszanego zaledwie 2,3 proc. W przypadku odpadów opakowaniowych różnica jest jeszcze większa: 64,3 proc. wobec 1,1 proc.

To pokazuje, że inwestycje w same instalacje recyklingowe nie wystarczą. Potrzebny jest cały sprawnie działający łańcuch – od projektowania produktu i selektywnej zbiórki, przez sortowanie i recykling, po stabilny odbiór recyklatu.

Popyt ważniejszy niż kolejny cel

Jednym z najważniejszych wniosków konferencji była potrzeba stworzenia realnego popytu na recyklaty produkowane w Europie. Jeżeli materiał z recyklingu jest droższy lub mniej przewidywalny jakościowo od surowca pierwotnego, sama podaż nie stworzy trwałego rynku.

Dlatego znaczenie mają regulacje budujące popyt. M.in. dyrektywa SUP, PPWR czy rozporządzenie dotyczące pojazdów wycofanych z eksploatacji. Problemem pozostaje jednak przewidywalność otoczenia prawnego. Przedstawiciele rynku zwracali uwagę m.in. na brak części aktów wykonawczych i delegowanych do PPWR oraz niepewność dotyczącą przyszłych wymogów związanych z zawartością recyklatu.

Dla przedsiębiorstwa planującego inwestycję kilkuletnią taka niepewność ma konkretną cenę. Nie wiadomo bowiem wystarczająco wcześnie, jakie parametry produktu będą wymagane i jakie technologie okażą się zgodne z przyszłymi regulacjami.

Regulacje muszą wspierać przemysł

W tym kontekście istotnym elementem dyskusji był Industrial Accelerator Act. Jest to projekt rozporządzenia przedstawiony przez Komisję Europejską 4 marca. Ma na celu reindustrializację Europy i zwiększenie udziału przemysłu wytwórczego w unijnym PKB z 14,3 proc. w 2024 roku do 20 proc. do 2035 roku. Jednym z jego filarów jest mechanizm „made in Europe”, czyli kryterium unijnego pochodzenia i niskoemisyjności w zamówieniach publicznych. W ocenie uczestników spotkania mechanizm ten, preferując produkty strategiczne, mógłby wesprzeć szersze wykorzystanie recyklatów.

Zamówienia publiczne mogą więc stać się jednym z instrumentów tworzenia rynku dla produktów zawierających materiały cyrkularne. Nie zastąpią jednak finansowania inwestycji. Potrzebna jest spójność pomiędzy regulacjami, popytem i dostępem do kapitału.

Circular Plastics Alliance wraca 

Ważnym punktem odniesienia na poziomie europejskim jest Circular Plastics Alliance. Powstała w grudniu 2018 roku inicjatywa, zgromadziła kluczowych interesariuszy łańcucha wartości tworzyw i zrealizowała deklarację użycia 10 milionów ton recyklatów w nowych produktach do 2025 roku. Wobec nowych wyzwań przemysłu recyklingu, Komisja ponownie uruchomiła i wzmocniła Alliance. Oficjalne ponowne otwarcie odbyło się 8 kwietnia 2026 roku w Brukseli. Nowa formuła ma być bardziej strategiczna i operacyjna. Cele obejmują przeprowadzenie przez przemysł analizy unijnego sektora tworzyw. Wskaże ona wyzwania i priorytetowe obszary potencjalnych przyszłych postępowań handlowych, priorytety nadzoru rynku oraz opracowanie odrębnych kodów celnych dla recyklowanych polimerów. Ostatni z tych punktów ma duże znaczenie praktyczne: bez odrębnych kodów trudno skutecznie monitorować napływ recyklatów i odróżnić je od materiałów pierwotnych. Pracami kieruje komitet sterujący, któremu przewodniczy Komisja, a grupy robocze przygotowują poszczególne wyniki prac.

Potrzebna jest polityka całego łańcucha

Z dyskusji podczas Circular Plastics Compass wynika jeden zasadniczy wniosek: cyrkularność nie może być projektowana wyłącznie jako polityka odpadowa.

Potrzebne są jednocześnie: 

  • sprawny system zbiórki, 
  • inwestycje w recykling, 
  • popyt na recyklaty, 
  • ochrona wartości materiałowej pozostającej w Europie, 
  • przewidywalne regulacje,
  • warunki umożliwiające konkurencję europejskiego przemysłu z producentami spoza UE.

Szczególnie ważna jest ochrona rynku przed sytuacją, w której europejskie przedsiębiorstwa ponoszą wysokie koszty transformacji, podczas gdy tańsze materiały importowane nie podlegają porównywalnym obciążeniom. Nie chodzi przy tym o zamknięcie europejskiego rynku, lecz o zapewnienie przejrzystych i porównywalnych zasad konkurencji.

Potrzebna jest również regularna weryfikacja celów i instrumentów. Regulacje powinny być ambitne, ale jednocześnie oceniane pod kątem ich wpływu na cały łańcuch wartości. Zbyt gwałtowna zmiana zasad może bowiem osłabić właśnie te ogniwa, które są potrzebne do osiągnięcia celów cyrkularnych.

Kompas wskazuje kierunek

Circular Plastics Compass pokazał, że europejska gospodarka obiegu zamkniętego stoi dziś przed znacznie szerszym wyzwaniem niż zwiększenie poziomu recyklingu. Chodzi o stworzenie konkurencyjnego, odpornego i możliwie samowystarczalnego systemu materiałowego.

Europa potrzebuje rynku dla recyklatów, ale także surowca do ich produkcji. Potrzebuje regulacji, ale również ich przewidywalności. Ochrony rynku, ale nie izolacji. Potrzebuje ambitnych celów środowiskowych, lecz także mechanizmów, które pozwolą przedsiębiorstwom ekonomicznie je realizować.

Najważniejszym zadaniem nie jest samo „zamknięcie obiegu”. Jest nim stworzenie takiego obiegu, który będzie jednocześnie środowiskowo skuteczny, przemysłowo wykonalny i ekonomicznie konkurencyjny.

Główna » GOZ » Europa między cyrkularnością a konkurencyjnością