Dezinformacja i bezsilność odsuwają klimat na dalszy plan. „Jakoś to będzie”

Ziemianie Atakują

Wojny i konflikty są dziś dla Polaków największym zagrożeniem dla świata. Kryzys klimatyczny spadł na szóste miejsce, a wiedza o nim jest najniższa w historii badania. Piąta edycja raportu „Ziemianie Atakują!” pokazuje, że wielu ludzi nie tyle neguje problem, ile czuje zmęczenie i brak wpływu.

Aż 81 proc. badanych deklaruje, że w ciągu ostatnich trzech lat doświadczyło co najmniej jednego zjawiska związanego z ociepleniem klimatu, najczęściej fali upałów. Mimo to zmiana klimatu coraz rzadziej pojawia się wśród najważniejszych zagrożeń dla świata. Wskazuje ją 31 proc. Polaków — tyle samo co terroryzm. Na pierwszym miejscu są wojny i konflikty, wskazane przez 65 proc. respondentów.

Takie wnioski przynosi piąta edycja raportu „Ziemianie Atakują!”, przygotowanego przez Lata Dwudzieste. Autorzy opisują największy od 2019 r. odwrót od tematu klimatu i przyrody. Jak wynika z badania, towarzyszą mu rosnące przekonania sprzeczne z nauką, bezsilność i poczucie, że za rozwiązanie problemu powinni odpowiadać inni. Co szósta osoba, która doświadczyła upału, czuła, że została z tym sama.

Wiedza słabnie, mity zyskują

Odsetek osób z bardzo niskim wynikiem w teście wiedzy o klimacie wzrósł z 22 proc. w 2019 r. do 36 proc. w tegorocznym badaniu. Coraz więcej respondentów zgadza się też z tezami podważającymi ustalenia nauki:

  • 37 proc. uważa, że ocieplenie klimatu jest naturalnym cyklem; w 2019 r. było to 29 proc.;
  • 31 proc. sądzi, że wzrost temperatury o 2–3°C „to nie będzie tak źle”, wobec 18 proc. siedem lat wcześniej;
  • 29 proc. twierdzi, że CO₂ nie wpływa na klimat; w 2019 r. takie zdanie wyrażało 20 proc.

Spada również odsetek osób uznających, że ocieplenie klimatu jest faktem — z 73 do 65 proc. Mniej badanych przypisuje je działalności człowieka: 54 proc. wobec 66 proc. w 2019 r.

Coraz mniej wiary we własny wpływ

Ponad 40 proc. respondentów ma poczucie, że „za mało znaczy, żeby mieć na to wpływ”. W 2019 r. deklarowało tak 33 proc. badanych. Z kolei przekonanie, że stan Ziemi wymaga natychmiastowych działań, spadło z 78 do 60 proc. Dwukrotnie wzrósł odsetek osób, które uważają, że odpowiedzialność za działania spoczywa na innych — z 11 do 21 proc.

Tegoroczna edycja po raz pierwszy objęła także pomiar dobrostanu. 24 proc. Polaków deklaruje, że nigdy nie czuje, iż wnosi coś ważnego do społeczeństwa. Dokładnie co czwarty badany nigdy nie czuje przynależności do wspólnoty. Autorzy raportu zauważają też, że wraz ze wzrostem negacji działań na rzecz klimatu obniża się poziom dobrostanu.

Wpływ jest duży, odpowiedzialność — niewidoczna

Respondenci wskazują rząd i parlament jako podmioty mające największy wpływ na ochronę przyrody — tak uważa 34 proc. badanych. Tylko 9 proc. ocenia, że instytucje te dobrze wywiązują się ze swojej odpowiedzialności. W przypadku korporacji odpowiednie odsetki wynoszą 17 i 4 proc. Jednocześnie 19 proc. badanych uważa, że nikt nie wywiązuje się z odpowiedzialności za ochronę środowiska.

W efekcie komunikacja skierowana do osób już przekonanych i dobrze rozumiejących problem może docierać do mniej niż co piątego Polaka.

— Te dane nie mówią, że Polacy przestali rozumieć świat. Mówią, że przestali czuć, że są w nim razem i że cokolwiek od nich zależy. Tego nie naprawi kolejny wykres ani kolejny apel. Potrzebujemy widocznych, prostych kroków i nowej opowieści, w której ludzie nie są winnymi, tylko stroną, razem z przyrodą — mówi Mateusz Galica, lider projektu „Ziemianie Atakują!” w Latach Dwudziestych.

— Populizm i dezinformacja nie kierują się etyką, konsensusem naukowym czy solidną analizą danych. Fałszywe narracje szczególnie łatwo rozwijają się tam, gdzie można zbudować podglebie dla polaryzacji. Wiedza o klimacie jest idealnym poligonem dla tych, którzy w pogoni za zasięgami, rozpoznawalnością czy wpływem politycznym wybierają populizm — dodaje Kamil Wyszkowski, reprezentant krajowy UN Global Compact Network Poland.

Są obszary, na których można budować

Wyniki badania przynoszą też pozytywne sygnały. 44 proc. Polaków przedkłada ochronę przyrody i klimatu nad wzrost gospodarczy; przeciwne zdanie ma 36 proc. Pozytywnie oceniane są również wybrane praktyki: segregację odpadów w sklepach dobrze ocenia 70 proc. respondentów, a działania przeciw marnowaniu żywności — 69 proc.

Raport zawiera rekomendacje dla władz centralnych i samorządów, firm, organizacji pozarządowych oraz mediów. Obejmuje także wskazówki komunikacyjne dla pięciu segmentów, określanych jako „plemiona” Ziemian, oraz artykuły ponad 30 ekspertów z dziedzin takich jak klimatologia, ekonomia, prawo i samorząd.

Autorzy przedstawiają w nim również „Nowy Model Świata” jako punkt wyjścia do budowania nowej narracji o relacji człowieka z przyrodą — takiej, która podważa traktowanie ludzi i natury wyłącznie jako zasobów dla współczesnego modelu gospodarczego i politycznego.

Główna » Środowisko » Dezinformacja i bezsilność odsuwają klimat na dalszy plan. „Jakoś to będzie”