by 
W 2025 roku na polski rynek trafiło 1 978 ton kawy z certyfikatem Fairtrade. Kawa była drugą, po wyrobach czekoladowych, największą kategorią produktów Fairtrade pod względem wartości sprzedaży. Wartość całego rynku produktów z tym certyfikatem przekroczyła w Polsce 1,25 mld zł – wynika z Raportu Fairtrade Polska 2025.
Według danych organizacji konsumenci kupili w ubiegłym roku 2,46 mln opakowań kawy Fairtrade. Zakupy produktów z certyfikatem przekładają się również na dodatkowe środki trafiające do organizacji rolników. W 2025 roku Premia Fairtrade wygenerowana dzięki sprzedaży wszystkich certyfikowanych produktów w Polsce wyniosła ponad 8,5 mln zł. W ciągu ostatnich dziesięciu lat było to ponad 64 mln zł.
Mechanizm ten ma znaczenie między innymi w krajach, w których uprawa kawy jest źródłem utrzymania całych rodzin, a niestabilne dochody mogą wpływać na dostęp dzieci do edukacji.
Ochrona dzieci wymaga także wsparcia rodzin
Przykładem jest Honduras, gdzie sezon zbiorów kawy przypada na okres wakacji szkolnych. Część dzieci spędza ten czas w gospodarstwach rolnych, wykonując prace, które mogą stanowić zagrożenie dla ich zdrowia i bezpieczeństwa.
W spółdzielni COCREBISTOL, certyfikowanej w systemie Fairtrade, utworzono centra opieki, w których dzieci mogły uczestniczyć w zajęciach edukacyjnych i rekreacyjnych. Robiły to w czasie, gdy ich rodzice pracowali przy zbiorach. Program nie rozwiązał jednak wszystkich problemów. Część dzieci nadal pomagała przy zbiorach.
Rozmowy z rodzicami wykazały, że jednym z powodów były pieniądze potrzebne na przybory szkolne i inne wydatki związane z edukacją. Spółdzielnia, przy wsparciu partnerów handlowych, rozszerzyła więc program o pomoc w pokrywaniu tych kosztów. Wprowadzono również szkolenia dotyczące praw dziecka oraz zagrożeń związanych z pracą dzieci.
Według danych Fundacji Fairtrade Polska od 2018 roku z centrów opieki COCREBISTOL skorzystały łącznie 484 dzieci. Na funkcjonowanie programu spółdzielnia przeznacza około 5,9 tys. dolarów rocznie, z czego 90 proc. pochodzi z Premii Fairtrade.
Przykład z Hondurasu pokazuje, że przeciwdziałanie pracy dzieci nie sprowadza się wyłącznie do wprowadzenia zakazu ich zatrudniania. Przyczyną podejmowania pracy przez dzieci może być sytuacja ekonomiczna gospodarstw domowych. Dlatego działania ochronne mogą wymagać jednocześnie zapewnienia opieki, dostępu do edukacji i wsparcia finansowego rodzin.
Cena i premia jako element systemu
Fairtrade łączy wymagania dotyczące praw człowieka i ochrony środowiska z mechanizmami ekonomicznymi. Jednym z nich jest cena minimalna, która ma stanowić zabezpieczenie dla producentów w sytuacji, gdy ceny rynkowe spadają poniżej określonego poziomu.
Drugim mechanizmem jest premia. Dodatkowe środki otrzymują organizacje rolników, które mogą przeznaczać je między innymi na rozwój gospodarstw, edukację, ochronę zdrowia czy projekty społeczne.
W przypadku COCREBISTOL część Premii finansuje funkcjonowanie centrów opieki nad dziećmi. Jednocześnie wsparcie partnerów handlowych pozwala pokrywać konkretne wydatki związane z edukacją.
Stop.cafe liderem sprzedaży kawy Fairtrade
Jednym z przykładów wieloletniej obecności kawy Fairtrade na polskim rynku jest marka stop.cafe dostępna na stacjach paliw ORLEN. Kawa serwowana w tej sieci posiada certyfikat Fairtrade nieprzerwanie od 2008 roku.
Certyfikowana jest także kawa sprzedawana w opakowaniach – zarówno ziarnista, jak i mielona. W ofercie znajdują się również gotowe mrożone napoje kawowe przygotowywane z wykorzystaniem kawy na zasadach Fairtrade.
Według danych Fairtrade Polska za 2025 rok ORLEN, właściciel marki stop.cafe, był największym sprzedawcą certyfikowanej kawy w Polsce.
29 września – Dzień Kawy
To okazja nie tylko do zwrócenia uwagi na popularność tego napoju, ale również na warunki, w jakich powstaje.
Producenci kawy mierzą się między innymi ze zmiennością cen, rosnącymi kosztami produkcji, zmianami klimatu oraz wymaganiami regulacyjnymi. W krajach globalnego Południa problemy te mogą mieć bezpośrednie przełożenie na sytuację ekonomiczną gospodarstw domowych.
Dla konsumenta jednym z prostych sposobów sprawdzenia warunków, na jakich została wyprodukowana kawa, jest zwrócenie uwagi na oznaczenia certyfikacyjne. W przypadku produktów Fairtrade znak na opakowaniu wskazuje, że produkt lub określony składnik został objęty zasadami systemu.
W przypadku kawy kupowanej poza domem konsumenci mogą natomiast zapytać, czy wykorzystywane ziarna posiadają certyfikat Fairtrade.
