by 
System kaucyjny coraz wyraźniej wpisuje się w codzienne nawyki konsumentów i rozwój gospodarki obiegu zamkniętego. Jak poinformowało Ministerstwo Klimatu i Środowiska, od początku funkcjonowania systemu konsumenci zwrócili już 1 mld pustych opakowań objętych kaucją. Resort podkreśla, że oznacza to nie tylko wzrost poziomu zbiórki surowców, ale również poprawę jakości materiałów trafiających do recyklingu.
Z danych przedstawionych przez ministerstwo wynika, że obecnie w Polsce działa 57 tys. punktów zwrotu opakowań, w tym 12,5 tys. wyposażonych w automaty kaucyjne. To właśnie automaty odpowiadają za zdecydowaną większość zwrotów – za ich pośrednictwem oddano już 81 proc. wszystkich opakowań objętych systemem.
– W gospodarce kluczowe jest domykanie obiegu surowców. Materiały zebrane w systemie kaucyjnym są wyjątkowo czyste, dzięki czemu mogą być ponownie wykorzystane do produkcji nowych opakowań, także tych do kontaktu z żywnością – podkreśliła wiceministra klimatu Anita Sowińska podczas konferencji prasowej poświęconej funkcjonowaniu systemu.
Mniejsze sklepy coraz chętniej dołączają
Choć ustawowy obowiązek prowadzenia zbiórki obejmuje przede wszystkim sklepy o powierzchni powyżej 200 mkw., system rozwija się także dzięki udziałowi mniejszych placówek handlowych. Według MKiŚ już 32 tys. małych sklepów zdecydowało się przystąpić do systemu dobrowolnie. Oznacza to, że ponad połowę wszystkich punktów zwrotu stanowią placówki, które do systemu przystąpiły dobrowolnie.
Ministerstwo wskazuje, że tak duża liczba punktów ma kluczowe znaczenie dla wygody konsumentów i dostępności systemu. Im łatwiejszy zwrot opakowań, tym większa skuteczność zbiórki i większa ilość surowców wracających do ponownego wykorzystania.
Czystszy surowiec, łatwiejszy recykling
Resort klimatu podkreśla, że jednym z najważniejszych efektów działania systemu jest poprawa jakości zbieranych materiałów. Plastikowe butelki i metalowe puszki trafiające do systemu kaucyjnego są znacznie mniej zanieczyszczone niż odpady zbierane w tradycyjnych pojemnikach komunalnych. Dzięki temu łatwiej poddać je recyklingowi i wykorzystać do produkcji nowych opakowań.
W praktyce oznacza to większą dostępność wysokiej jakości recyklatu, który może wracać do produkcji kolejnych butelek czy puszek, także przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Zdaniem ministerstwa pozwala to ograniczać zużycie surowców pierwotnych i wspiera realizację celów gospodarki obiegu zamkniętego.
System ma również ograniczać skalę zaśmiecania przestrzeni publicznej. Zorganizowana zbiórka zmniejsza liczbę porzuconych opakowań w parkach, lasach czy przy drogach, co przekłada się także na niższe koszty sprzątania ponoszone przez samorządy.
Jak działa obieg kaucji?
Ministerstwo przypomina, że system kaucyjny opiera się na zamkniętym obiegu środków finansowych powiązanych z opakowaniami. Konsument płaci kaucję przy zakupie napoju i odzyskuje ją po zwrocie pustego opakowania. Sklep nie zarabia na pobieraniu kaucji – odzyskuje jedynie środki wcześniej przekazane w łańcuchu dostaw.
Cały przepływ pieniędzy i opakowań nadzorują operatorzy systemu, którzy prowadzą szczegółową ewidencję rozliczeń. Resort zaznacza, że mechanizm został skonstruowany w taki sposób, aby uczestnicy rynku wzajemnie kontrolowali prawidłowość rozliczeń – od konsumentów, przez sklepy i hurtowników, po producentów oraz operatorów.
W sytuacji, gdy konsument nie zwróci opakowania, powstaje tzw. nieodebrana kaucja. Jak podkreśla ministerstwo, środki te nie mogą stanowić źródła zysku. Zgodnie z przepisami mogą być przeznaczone wyłącznie na funkcjonowanie i rozwój systemu, m.in. transport opakowań, obsługę logistyczną, administrację czy wynagrodzenia dla sklepów za przyjmowanie zwrotów.
Operatorzy działają non profit
MKiŚ zwraca uwagę, że operatorzy systemu kaucyjnego pełnią rolę organizatorów całego procesu zbiórki i recyklingu opakowań w imieniu producentów napojów. Odpowiadają za odbiór i transport opakowań, rozliczenia finansowe, prowadzenie ewidencji oraz sprawozdawczość.
Finansowanie systemu pochodzi przede wszystkim od producentów i importerów napojów oraz ze sprzedaży zebranych surowców. Operatorzy funkcjonują jako podmioty non profit. Ewentualne nadwyżki finansowe mają być reinwestowane w dalszy rozwój infrastruktury i poprawę efektywności zbiórki.
Ministerstwo podkreśla, że system kaucyjny ma nie tylko wspierać recykling, ale również budować nowe nawyki konsumenckie. Ma też rozwijać sektor zielonej gospodarki – od logistyki i sortowania po przetwarzanie surowców wtórnych.
