Znowelizowana dyrektywa odpadowa zobowiązuje Polskę do wprowadzenia systemu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) dla tekstyliów. Decyzje, które zapadną teraz, przesądzą o kształcie rynku na lata. Dlatego Związek Pracodawców Cyrkularnego Sektora Tekstylnego Textile Voice przedstawia 7 postulatów do przyszłej ustawy.
Branża postuluje, aby system był przede wszystkim oparty:
- na konkurencji między Organizacjami Odpowiedzialności Producenta (PRO),
- opłatach odpowiadających rzeczywistym kosztom i przejrzystym rozliczeniom wydatków oraz efektów środowiskowych,
- na jednakowych zasadach dla wszystkich sprzedawców,
- na realnym udziale firm w projektowaniu rozwiązań.
Zdaniem Textile Voice dobrze zaprojektowany ROP może przyspieszyć modernizację polskiej gospodarki:
- rozwijać infrastrukturę cyrkularną,
- przyciągać inwestycje w sortowanie i recykling,
- tworzyć miejsca pracy,
- wzmacniać konkurencyjność firm działających legalnie wobec podmiotów spoza UE.
Źle zaprojektowany stanie się kolejnym podatkiem sektorowym, który generuje koszty bez proporcjonalnych efektów środowiskowych, gospodarczych i społecznych.
7 kluczowych postulatów Textile Voice dotyczących ROP dla tekstyliów w Polsce to:
- Model rynkowy Organizacji Odpowiedzialności Producenta (PRO), nie scentralizowany system budżetowy. System ROP powinien opierać się na PRO działających na zasadach rynkowych. Producenci powinni zachowywać swobodę wyboru PRO – konkurencja między organizacjami generuje presję na efektywność kosztową i jakość usług. Część środków ROP powinna zasilać inwestycje w technologie cyrkularne: zrobotyzowane linie sortownicze oraz recykling tekstyliów do tekstyliów (T2T). Dobrowolne zbiórki prowadzone przez producentów powinny być zaliczane na poczet obowiązków ustawowych.
- Wkłady finansowe odzwierciedlające rzeczywiste koszty systemu. Artykuł 8a Dyrektywy 2008/98/WE (w brzmieniu po nowelizacji) jednoznacznie stanowi, że wkłady finansowe wnoszone przez producentów nie mogą przekraczać kosztów niezbędnych do świadczenia usług gospodarki odpadami w sposób efektywny kosztowo. Norma ta powinna zostać wprost odzwierciedlona w polskiej ustawie.
- Ekomodulacja oparta na obiektywnych, mierzalnych kryteriach. Ekomodulacja – różnicowanie wysokości opłat ROP w zależności od wpływu produktu na środowisko – może być skutecznym instrumentem zmiany zachowań projektowych. Warunkiem jest oparcie jej na kryteriach przewidywalnych, mierzalnych i weryfikowalnych.
- Równe zasady dla wszystkich uczestników rynku, e-commerce i transparentność dalszych losów tekstyliów. System ROP, który nie obejmuje zagranicznych sprzedawców internetowych, jest systemem niesprawiedliwym i ekonomicznie nieracjonalnym. Podmioty zarejestrowane w Polsce — płacące podatki, przestrzegające prawa pracy, wdrażające strategie ESG — poniosą pełny koszt systemu, podczas gdy platformy azjatyckie, dostarczające miliony produktów do polskich konsumentów, będą go unikać.
- Synchronizacja z architekturą regulacyjną UE. Polska nie powinna implementować krajowych przepisów, które będą wymagać kosztownej nowelizacji w związku z Circular Economy Act lub aktami delegowanymi do ESPR. Zmuszałoby to firmy do podwójnej modyfikacji systemów IT, procesów logistycznych i struktury raportowej.
- Raportowanie fazowe, proporcjonalne do skali działalności, i inwestycje w technologie cyrkularne. Efektywność systemu zależy od jakości danych — ale obowiązki raportowe muszą być proporcjonalne do skali działalności przedsiębiorstw. Obowiązki sprawozdawcze powinny być w pełni zintegrowane z Cyfrowym Paszportem Produktu (DPP) — eliminuje to wielokrotne raportowanie tych samych danych.
- Synchronizacja z Circular Economy Act i stała Grupa Robocza przy MKiS. Polska nie powinna implementować krajowych przepisów, które po 12–18 miesiącach będą wymagały kosztownej nowelizacji w związku z Circular Economy Act lub aktami delegowanymi do ESPR.
Dobrze zaprojektowany system ROP może stać się inwestycją w polską gospodarkę, a nie kolejnym obciążeniem dla przedsiębiorstw. Warunkiem jest, aby środki wnoszone przez producentów finansowały rozwój krajowej infrastruktury sortowania i recyklingu oraz wdrażanie nowych technologii cyrkularnych. Nasze postulaty wskazują, jak połączyć ambitne cele środowiskowe z efektywnością kosztową i stabilnością regulacyjną – mówi Ewa Janczukowicz-Cichosz, prezes zarządu Textile Voice.
Szczegółowe stanowisko Textile Voice dotyczące ROP dla tekstyliów można znaleźć tutaj.


