Dlaczego jedzenie w Polsce wciąż trafia do kosza? Brakuje edukacji…czyja to wina?

Dominujący przekaz w mediach na temat marnowania jedzenia skupia się na objawach i sposobach radzenia sobie z powstałym już nadmiarem, a nie na przyczynach problemu. Publikacje dotyczące zbiórek żywności, jadłodzielni czy przepisów z resztek stanowią łącznie ponad połowę medialnej dyskusji. Jednocześnie przyczyny wyrzucania jedzenia są głównym wątkiem zaledwie 3 proc. materiałów. 

W ciągu niespełna dwóch lat ukazało się ponad 62 tysiące publikacji na temat marnowania jedzenia. Analiza badań konsumenckich i monitoringu mediów pokazuje jasną strukturę powodów, dla których żywność ląduje w koszu:

• Zepsucie i przeterminowanie: Badanie Norstat z sierpnia 2026 r. wskazuje zepsucie produktów jako główną przyczynę wyrzucania jedzenia według 62 proc. Polaków. Z kolei badania Banków Żywności z 2025 r. pokazują, że 57 proc. respondentów wyrzuca żywność z powodu przekroczenia terminu przydatności.
• Nadmierne zakupy i brak planu: Robienie zbyt dużych zapasów i kupowanie ponad realne potrzeby deklaruje 29 proc. badanych.
• Niewłaściwe przechowywanie: Nieodpowiednie warunki przechowywania produktów w domach są powodem strat u 24 proc. konsumentów.
• Niezrozumienie etykiet i dat: Aż 28 proc. Polaków ma wątpliwości, co w praktyce oznaczają daty na opakowaniach. Wielu konsumentów traktuje cyfry na etykiecie jako automatyczny sygnał do wyrzucenia produktu. Co istotne, edukacja dotycząca oznaczeń dat pojawia się jedynie w 0,2 proc.–0,3 proc. publikacji medialnych.
• Gorączka świąteczna: W okresach przedświątecznych temat planowania zakupów pojawia się zaledwie w 5 proc. materiałów. Dopiero po świętach lawinowo wzrasta liczba publikacji o pełnych lodówkach (wzrost z 8 proc. do 19 proc.) i dzieleniu się jedzeniem (z 42 proc. do 53 proc.).

Jak skutecznie zapobiegać marnowaniu żywności?

Aby realnie ograniczyć straty żywności – co wpisuje się w cel unijnej dyrektywy odpadowej zakładającej redukcję odpadów żywnościowych o 30 proc. na mieszkańca do 2030 roku – konieczne jest przesunięcie ciężaru z ratowania nadwyżek na profilaktykę u źródła.

Co w tym pomoże:

1. Planowanie zakupów i posiłków: Choć 57 proc. Polaków deklaruje wiedzę na temat niemarnowania, a 31 proc. robi listy zakupów i się ich trzyma, zakupy i planowanie stanowią zaledwie 4–5 proc. przekazów w mediach tradycyjnych. Świadome kupowanie dokładnie takich ilości, jakich potrzebujemy, to pierwszy i najważniejszy krok prewencji.
2. Rozróżnianie oznaczeń na etykietach: Oznaczenie „należy spożyć do” określa termin bezpieczeństwa (dla produktów świeżych, mięsa, nabiału). Z kolei „najlepiej spożyć przed” odnosi się do jakości produktów suchych czy pasteryzowanych. Po upływie tej drugiej daty żywność często pozostaje w pełni zdatna do spożycia. Zanim trafi do kosza, warto zaufać zmysłom: wzrokowi, węchowi i smakowi.
3. Właściwe przechowywanie i porcjowanie: Odpowiednie przechowywanie, zamrażanie oraz dostosowywanie wielkości porcji do trybu życia mieszkańców (np. osób żyjących samodzielnie) skutecznie zapobiega psuciu się żywności.
4. Odpowiedzialne wybory i lokalne produkty: Ogólnopolska kampania „Dobry smak zaczyna się w Polsce. Nie marnuję, wybieram odpowiedzialnie” wskazuje, że niemarnowanie łączy się z wyborem produktów lokalnych i polskich. Badania pokazują, że 43 proc. Polaków chce wspierać rodzimych producentów, a 38 proc. wybiera polskie artykuły nawet wtedy, gdy są droższe od zagranicznych.
5. Innowacje w handlu: Sieci handlowe wdrażają automatyczne systemy prognozowania popytu (np. AutoDispo w Lidlu), przeceniają produkty z krótką datą czy oferują torby ze świeżymi warzywami i owocami w niższych cenach.

Jak walczyć skutecznie? 

Najskuteczniejsza walka z marnowaniem jedzenia zaczyna się jeszcze przed otwarciem lodówki – przy sklepowej półce. Przejście od biernego reagowania na powstałe resztki do planowania zakupów, zrozumienia etykiet i odpowiedzialnej konsumpcji to klucz do trwałej zmiany nawyków.

Raport przygotowała firma Mediaboard, partner badawczy ogólnopolskiej kampanii społeczno-edukacyjnej „Dobry smak zaczyna się w Polsce. Nie marnuję, wybieram odpowiedzialnie”. Główna część analizy medialnej opiera się na kompleksowym monitoringu mediów tradycyjnych (portali internetowych, prasy, radia i telewizji) oraz sieci społecznościowych w okresie od 1 listopada 2024 roku do 29 września 2026 roku. Całość zestawiono z wynikami badań opinii publicznej realizowanych w latach 2025–2026, w tym m.in. reprezentatywnym badaniem konsumenckim agencji Norstat Polska z sierpnia 2026 roku.