by 
Już od końca 2027 roku na rynek unijny nie powinny trafiać produkty powstające z wykorzystaniem pracy przymusowej. Nowe przepisy wprowadzają całkowity zakaz sprzedaży takich towarów. Dotyczy to wszystkich produktów, z całego świata, niezależnie od sektora gospodarki.
Rozporządzenie 2024/3015 w sprawie zakazu produktów wytworzonych z wykorzystaniem pracy przymusowej na rynku Unii (Forced Labour Regulation, FLR) weszło w życie 13 grudnia 2024 r. Będzie w pełni stosowane od 14 grudnia 2027 r. we wszystkich państwach członkowskich UE.
Trzeba zauważyć, że w przeciwieństwie do innych unijnych rozporządzeń dotyczących łańcuchów dostaw, FLR nie narzuca żadnych konkretnych rozwiązań w zakresie należytej staranności, które przedsiębiorcy powinni wdrożyć w swoich organizacjach – zobowiązuje jedynie do osiągnięcia celu. Operacjonalizacja pozostaje w gestii każdego z przedsiębiorców – mówi Łukasz Łyczko, radca prawny, dyrektor w kancelarii PwC Legal.
Cele regulacji wspierającej eliminację pracy przymusowej
FLR ma na celu całkowite wyeliminowanie z unijnego rynku produktów wytworzonych z wykorzystaniem pracy przymusowej – niezależnie od:
- rodzaju produktu,
- sektora,
- kraju pochodzenia (dotyczy także produktów wytworzonych w UE),
- skali sprzedaży.
Obecnie trwają prace wykonawcze, w szczególności nad wytycznymi Komisji Europejskiej dla organów i przedsiębiorców, i przepisami wykonawczymi dotyczącymi systemu wymiany informacji między Komisją, organami krajowymi i organami celnymi na potrzeby prowadzenia postępowań, podejmowania decyzji i egzekwowania FLR.
FLR zaostrza wymogi zgodności na poziomie produktu
FLR wykazuje ścisły związek z innymi regulacjami odnoszącymi się do łańcuchów dostaw produktu. Wśród nich wskazać należy zwłaszcza:
- CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive / CS3D) – FLR opiera się na ocenie ryzyka i należytej staranności w zakresie praw człowieka w całym łańcuchu wartości. W praktyce przedsiębiorcy mogą wykorzystywać analizy ryzyka, procesy identyfikacji i zarządzania naruszeniami praw człowieka przygotowane na potrzeby CSDDD jako podstawę do wykazania należytej staranności w obszarze pracy przymusowej, albo wykorzystać te opracowane do celów zgodności z FLR na potrzeby zgodności z CSDDD, którego wymogi zaczną obowiązywać w lipcu 2029 r., a zatem ponad 1,5 roku później niż FLR.
- Rozporządzenie ws. wylesiania (EUDR) – podobnie jak EUDR, FLR wprowadza zakaz obrotu produktami niezgodnymi z założeniami Rozporządzenia – z tą jednak różnicą, że dotyczy wszystkich produktów, a nie wybranych surowców i ich pochodnych. Ponadto, w przeciwieństwie do EUDR, FLR nie przewiduje na razie obowiązkowej sprawozdawczości.
- Rozporządzenie bateryjne – zawiera szczegółowe wymogi należytej staranności w łańcuchu dostaw baterii. FLR, jako regulacja horyzontalna, tworzy nadbudowę nad istniejącymi systemami due diligence (w tym bateryjnym) i kładzie dodatkowy nacisk także na wykrywanie i eliminowanie pracy przymusowej w toku badania łańcuchów dostaw.
Wspólnym mianownikiem jest oczekiwanie, że przedsiębiorcy stworzą zintegrowany system należytej staranności. Taki, który będzie spełniał wymogi CSDDD, EUDR, Rozporządzenia bateryjnego i jednocześnie pozwoli wykazać zgodność z FLR.
W praktyce warto rozważyć wdrożenie jednej, spójnej procedury należytej staranności, która obejmie wymogi wynikające z FLR (rozporządzenia o pracy przymusowej), CSDDD (dyrektywy o należytej staranności w zakresie zrównoważonego rozwoju), i, jeśli dotyczą danego przedsiębiorcy, także EUDR (rozporządzenia o produktach wolnych od wylesiania) oraz EUBR (rozporządzenia bateryjnego) – zamiast budować osobne procesy dla każdej z tych regulacji – mówi Alicja Wójcik, starsza prawniczka w kancelarii PwC Legal.
Możliwe obowiązki i ryzyka dla przedsiębiorców
Polska będzie zobowiązana wyznaczyć organ odpowiedzialny za stosowanie obowiązków wynikających z FLR. Postępowania oceniające i dochodzenia prowadzić będzie Komisja Europejska (dla towarów spoza UE) lub właściwy organ krajowy.
Przed wszczęciem dochodzenia organ zapyta przedsiębiorcę o działania podjęte w celu ograniczenia ryzyka pracy przymusowej w łańcuchu dostaw. Jeśli przedsiębiorca będzie w stanie wykazać należytą staranność, postępowanie nie zostanie wszczęte.
W erze globalizacji łańcuchów dostaw rozporządzenie obejmie szeroki krąg sektorów – szczególną uwagę na pochodzenie oferowanych towarów będą musiały zwrócić branże spożywcza, e-commerce i retail – wyjaśnia Julia Mazurkiewicz, prawniczka w kancelarii PwC Legal
W przypadku wszczęcia dochodzenia przez dany organ, na jego żądanie, przedsiębiorcy będą zobowiązani przedstawić wszelkie istotne informacje:
- identyfikujące produkty objęte dochodzeniem, a także
- dane pozwalające na identyfikację producenta, wytwórcy, dostawcy produktów, importera lub eksportera tych produktów.
Jeśli w wyniku dochodzenia zostanie stwierdzone naruszenie FLR, organy mogą wydać decyzję obejmującą:
- zakaz wprowadzania do obrotu lub udostępniania tych towarów oraz ich wywozu z UE,
- wycofanie produktów, które zostały już wprowadzone na rynek (wycofanie może obejmować także ich usunięcie z oferty internetowej),
- usunięcie produktów z rynku (odzyskanie udostępnionych już towarów), poprzez środki takie jak ich recykling, pozbawienie tych produktów cech użytkowych, a w przypadku łatwo psujących się produktów – przekazanie ich na cele charytatywne lub cele pożytku publicznego.
Konsultacje, wytyczne i dalsze kroki
Komisja Europejska prowadzi obecnie konsultacje dotyczące wdrażania FLR, obejmujące w szczególności:
- rodzaje dowodów i dokumentacji, na których powinny opierać się organy,
- informacje, które przedsiębiorcy mogą racjonalnie dostarczyć na etapie dochodzeń (zwłaszcza wstępnych),
- oczekiwania wobec należytej staranności w zakresie pracy przymusowej,
- podejście do działań naprawczych (remediation).
Komisja ma obowiązek przyjęcia wytycznych wykonawczych do FLR do 14 czerwca 2026 r. Przedsiębiorcy będą mieli zatem co najmniej 18 miesięcy na przygotowanie się do rozpoczęcia stosowania regulacji 14 grudnia 2027 r.
