Recykling ważny dla Polaków, ale motywację osłabia dezinformacja

Możliwość ponownego przetwarzania odpadów to najczęściej wskazywany przez Polaków powód wyboru opakowań z tworzyw sztucznych podczas zakupów spożywczych. Jednocześnie fala krytyki podważająca sensowność recyklingu osłabia motywację do segregowania odpadów, zagrażając realizacji celów gospodarki o obiegu zamkniętym. Eksperci zwracają też uwagę na niedostateczną wiedzę konsumentów na temat samych tworzyw sztucznych.

Z badania SW Research wynika, że w ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy niemal 43 proc. respondentów zetknęło się – w mediach, na kanałach influencerów lub w komentarzach w mediach społecznościowych – z informacjami kwestionującymi skuteczność recyklingu tworzyw sztucznych. Te treści nie pozostały bez wpływu na zachowania konsumenckie. Spośród osób, które miały z nimi kontakt, 38 proc. deklaruje, że osłabiły one ich zapał do segregacji odpadów (14 proc. – bardzo, 24 proc. – trochę).

Choć recykling to tylko jeden z elementów zrównoważonej gospodarki o obiegu zamkniętym, stanowi jej fundament. Można ograniczać konsumpcję i ponownie wykorzystywać produkty, ale u kresu ich użytkowania i tak powinny trafić do recyklingu.

Obecnie stosuje się różne metody odzysku materiałów, które są stale udoskonalane. W procesach mechanicznych ten sam materiał można wielokrotnie wprowadzany do obiegu. Technologie chemiczne z kolei umożliwiają recykling niemal każdego rodzaju odpadu bez utraty jakości, co pozwala powtarzać ten proces bez ograniczeń.

Co istotne, określone poziomy recyklingu są wymagane przez prawo unijne. Ich nieosiągnięcie grozi karami finansowymi. Jak informował PAP, powołując się na dane Ministerstwa Klimatu i Środowiska, od 2020 roku 1664 polskie gminy ukarano za niewypełnienie obowiązku recyklingu, a łączna kwota sankcji wyniosła blisko 82 mln zł. Do tej pory grzywny zapłaciło 612 samorządów. Część kar zawieszono lub umorzono.

Średni poziom recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych w Unii Europejskiej wynosi 26,9 proc. W Polsce wyniósł on tylko 21,2 proc.

– Europa, w tym Polska, od lat intensywnie zabiega o zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki i recyklingu. Inwestujemy w nowe technologie, systemy zarządzania odpadami, przepisy i kampanie edukacyjne. Wciąż mamy wiele do zrobienia. Recykling, choć nie jest rozwiązaniem idealnym, stanowi kluczowy element strategii odzyskiwania zasobów. Podważanie jego sensowności – szczególnie w dobie zalewu informacji i dezinformacji – jest szkodliwe i nieodpowiedzialne. Badanie jasno pokazuje, że negatywna narracja wokół recyklingu wpływa na zachowania konsumentów – mówi dr inż. Anna Kozera-Szałkowska, dyrektor zarządzająca Plastics Europe Polska.

Recykling ważniejszy niż bezpieczeństwo żywności?

Z badania wynika, że idea recyklingu mocno zakorzeniła się w świadomości konsumentów. Respondenci najczęściej jako argument przemawiający za wyborem opakowań z tworzyw wskazywali możliwość ich przetworzenia (39,4 proc.). Bezpieczeństwo żywności (32,6 proc.) oraz ograniczanie jej marnowania (26,8 proc.) znalazły się dopiero na dalszych miejscach. Trzeci najpopularniejszy argument również dotyczył recyklingu – 28,7 proc. badanych zwróciło uwagę na pochodzenie opakowania z materiałów wtórnych. Tylko 11,9 proc. wskazało niższą emisję gazów cieplarnianych w porównaniu z opakowaniami z innych materiałów.

– Do interpretacji wyników należy podejść ostrożnie. Dla przeciętnego konsumenta nie zawsze jest oczywiste, jak istotną rolę tworzywa odgrywają w zapewnieniu bezpieczeństwa żywności i ograniczaniu jej marnowania. To nie tyle kwestia priorytetów, ile braku świadomości. Niezależnie od tego, dwa argumenty związane z recyklingiem w czołówce zestawienia pokazują, że Polacy wierzą w sensowność tego procesu – i tę wiarę powinniśmy wzmacniać, a nie podważać. Inaczej ryzykujemy dalszy spadek i tak zbyt niskich poziomów selektywnej zbiórki i recyklingu – dodaje ekspertka.

Tworzywa, których nie zauważamy

Choć badanie nie dotyczyło wprost poziomu wiedzy na temat tworzyw sztucznych, niektóre odpowiedzi pozwalają wnioskować, że świadomość ich powszechnego zastosowania wciąż jest ograniczona. Ponad 60 proc. respondentów wskazało, że korzysta z wody butelkowanej (61,4 proc.) oraz kupuje żywność w opakowaniach z tworzyw (57,4 proc.). Znacznie mniej badanych zadeklarowało korzystanie ze sprzętów AGD zawierających elementy z plastiku (55,8 proc.), noszenie odzieży z materiałów syntetycznych – np. poliestru (35,3 proc.) – czy posiadanie mebli lub elementów wystroju wnętrz wykonanych z tworzyw (30,2 proc.).

– Jeśli rzeczywiście tylko 56 proc. badanych korzysta z AGD zawierającego tworzywa, to znaczyłoby, że pozostałe 40 proc. (po odjęciu niezdecydowanych) nie korzysta z AGD w ogóle – co jest mało prawdopodobne. Tworzywa są nieodłącznym elementem niemal każdego sprzętu AGD. Podobnie jest z ubraniami czy wyposażeniem mieszkań. To wskazuje raczej na brak świadomości, w jak wielu produktach codziennego użytku znajdują się tworzywa sztuczne – komentuje Anna Kozera-Szałkowska.

Tworzywa sztuczne są niezbędne w niemal każdej dziedzinie życia – od budownictwa, przez elektromobilność, po medycynę. Są lekkie, trwałe, odporne i energooszczędne. Wchodzą w skład nowoczesnych pojazdów elektrycznych, urządzeń medycznych, paneli fotowoltaicznych czy turbin wiatrowych. Odpowiednio zaprojektowane opakowania z tworzyw chronią żywność, przedłużają jej trwałość i ograniczają straty.

Tworzywa z recyklingu to cenny zasób, który pozwala ograniczyć wpływ tych sektorów na środowisko. Kluczem jest ich świadome wykorzystanie, skuteczna selektywna zbiórka i rozwój technologii odzysku materiałów.