by 
Transformacja polskiej gospodarki w kierunku neutralności klimatycznej wymaga inwestycji szacowanych na 450 mld USD. Mniej niż połowę tej kwoty mogą pokryć środki krajowe i unijne, dlatego kluczowe będzie zaangażowanie kapitału prywatnego. POLSIF (Sustainable Investment Forum Poland) przedstawił projekt Krajowych Ram Finansowania Transformacji, który ma uporządkować zasady finansowania zmian w przedsiębiorstwach i instytucjach publicznych. Konsultacje dokumentu potrwają do końca 2026 roku.
Kapitał potrzebny także na trudną transformację
Obecnie finansowanie zrównoważonego rozwoju koncentruje się przede wszystkim na projektach, które już spełniają wysokie standardy środowiskowe. Tymczasem największe wyzwania dotyczą sektorów, które muszą stopniowo zmieniać swoje modele biznesowe i ograniczać negatywny wpływ na środowisko. Należą do nich m.in. energetyka konwencjonalna, hutnictwo, przemysł chemiczny i cementowy.
Bez odpowiednich instrumentów finansowych przedsiębiorstwom z tych branż może być trudno pozyskać kapitał na niezbędne inwestycje. Problem dotyczy również małych i średnich przedsiębiorstw, jednostek samorządu terytorialnego (JST) oraz spółek komunalnych.
Projekt POLSIF ma stworzyć wspólny język i minimalne kryteria oceny finansowania transformacji. Jego celem jest zwiększenie wiarygodności takich inwestycji, ograniczenie ryzyka greenwashingu i ułatwienie kierowania prywatnego kapitału do przedsięwzięć, które rzeczywiście zmniejszają presję na środowisko.
Nie tylko dekarbonizacja
Krajowe Ramy Finansowania Transformacji uzupełniają międzynarodowe standardy ICMA, Climate Bonds Initiative (CBI) i Loan Market Association (LMA) o polską specyfikę. Uwzględniają również projektowane zmiany w regulacjach dotyczących ujawniania informacji o zrównoważonych inwestycjach (SFDR 2.0) oraz możliwość finansowania za pośrednictwem instrumentów udziałowych.
Ważnym elementem jest rozróżnienie dwóch kategorii. Instrumenty transformacyjne służą finansowaniu dekarbonizacji zgodnej z porozumieniem paryskim. Szersze pojęcie instrumentów finansujących transformację obejmuje także działania wspierające pozostałe cele środowiskowe.
Zgodnie z proponowaną definicją finansowanie transformacyjne nie musi oznaczać inwestycji, która już istotnie przyczynia się do realizacji celów Taksonomii UE. Powinno natomiast prowadzić do naukowo potwierdzonego ograniczenia negatywnego wpływu podmiotu lub jego działalności na cele klimatyczne i środowiskowe. Ramy obejmują wszystkie sześć celów Taksonomii, a nie wyłącznie redukcję emisji.
Przewidziano trzy główne grupy instrumentów: dłużne, w tym kredyty i obligacje; udziałowe, czyli akcje i udziały; oraz inwestycyjne, obejmujące m.in. fundusze nabywające instrumenty finansujące transformację.
Wymogi mają być dostosowane do wielkości podmiotu. Duże przedsiębiorstwa będą przedstawiać plany transformacji oparte na wiedzy naukowej, celach i nakładach inwestycyjnych. W przypadku średnich podmiotów podstawą mają być wskaźniki i kamienie milowe, natomiast małe firmy, samorządy i spółki komunalne będą mogły korzystać z niezależnej oceny oraz planu działań. Finansowane projekty będą musiały spełniać zasadę „nie czyń poważnych szkód” (DNSH) i wykazywać mierzalne efekty.
Jak może rozwijać się rynek finansowania transformacji?
POLSIF przedstawia ośmioetapowy scenariusz rozwoju rynku. Państwo i misyjne instytucje finansowe mają pełnić rolę katalizatorów, ograniczając bariery wejścia i zachęcając prywatny kapitał do finansowania transformacji.
Te etapy to:
- Stworzenie systemu finansowania transformacji – państwo we współpracy z sektorem prywatnym opracowuje mechanizmy finansowania na podstawie wyników wcześniejszych prac i analiz.
- Pozyskanie środków na funkcjonowanie systemu – emisja polskich obligacji transformacyjnych, na wzór japońskich. Także zaangażowanie misyjnych instytucji finansowych mają zapewnić środki na zachęty.
- Przygotowanie projektów i wsparcie techniczne – szczególnie MŚP i samorządy otrzymują pomoc w przygotowaniu ujawnień, planów transformacji i dokumentacji.
- Udzielanie finansowania transformacyjnego – banki udzielają kredytów zgodnie z zasadami systemu, z uwzględnieniem zachęt; równolegle możliwe są emisje na rynku kapitałowym.
- Agregacja finansowania i uwolnienie kapitału bankowego – sekurytyzacja portfeli finansowań transformacyjnych pozwala bankom pozyskiwać kapitał na kolejne kredyty.
- Tworzenie produktów inwestycyjnych – fundusze nabywają instrumenty dłużne i udziałowe oraz tworzą produkty o profilu transformacyjnym.
- Mobilizacja kapitału inwestorów prywatnych – edukacja, zachęty, np. podatkowe oraz powiązanie produktów z systemami kapitału emerytalnego mają zwiększyć zaangażowanie inwestorów indywidualnych.
- Efekt rynkowy – większy popyt inwestorów, niższy koszt kapitału dla podmiotów przechodzących transformację i napływ dodatkowego kapitału prywatnego.
Teraz czas na konsultacje
Projekt Ram nie jest jeszcze ostatecznym standardem. Do końca 2026 roku POLSIF planuje konsultacje z przedsiębiorstwami z sektorów trudnych w transformacji, samorządami, spółkami komunalnymi, instytucjami finansowymi, Ministerstwem Finansów i Platformą Zrównoważonych Finansów. Dyskusje obejmą również możliwe mechanizmy wsparcia, takie jak gwarancje, transze pierwszej straty, preferencje kapitałowe dla banków czy ulgi podatkowe.
Kolejnym krokiem ma być opracowanie m.in.
- krajowych ścieżek transformacji,
- listy działalności kwalifikujących się do finansowania,
- szczegółowych kryteriów oceny podmiotów i projektów.
Od tych prac i skuteczności mechanizmów zachęt będzie zależeć, czy nowe ramy pomogą uruchomić kapitał na skalę odpowiadającą potrzebom polskiej gospodarki.
Uwagi do projektu można przesyłać na adres: biuro@polsif.org.
