by 
Już na najbliższym posiedzeniu Sejm zajmie się mowelizajcją przepisów o systemie kaucyjnym, który ma rozwiązać jeden z najbardziej kontrowersyjnych problemów obecnych regulacji. Chodzi o przyszłość rynkowych systemów zwrotu szklanych butelek wielokrotnego użytku, które – zgodnie z obowiązującymi przepisami – musiałyby zostać wygaszone z końcem 2025 r.
Proponowane zmiany mają zapewnić tym systemom dalsze funkcjonowanie i zapobiec destabilizacji rynku napojów, spadkowi poziomów zbiórki oraz odchodzeniu od opakowań wielokrotnego użytku.
Systemy, które już dziś działają
Od lat wielu producentów napojów prowadzi własne systemy zwrotu butelek szklanych wielokrotnego użytku. Opierają się one na krótkich łańcuchach logistycznych, własnej infrastrukturze oraz bezpośrednim powrocie butelki do wprowadzającego. Dzięki temu opakowania wracają bez uszkodzeń i mogą być wykorzystywane wielokrotnie – w zamkniętym obiegu.
Efektywność tych systemów przekracza 90 proc. zbiórki rocznie. Oznacza to mniejsze zużycie surowców, ograniczenie emisji oraz niższe koszty logistyczne. Przedsiębiorcy stosują przy tym własne, ustrukturyzowane mechanizmy ewidencji, które pozwalają precyzyjnie wykazywać liczbę opakowań wprowadzonych i odebranych z rynku.
Obowiązek, który grozi rynkowym regresem
Problem polega na tym, że obecne przepisy włączają szklane butelki wielokrotnego użytku do obowiązkowego centralnego systemu kaucyjnego. Oznacza to konieczność likwidacji działających od lat systemów rynkowych z dniem 31 grudnia 2025 r.
Autorzy projektu poselskiego wskazują, że taki scenariusz niesie realne ryzyko:
- załamania bardzo wysokich dziś poziomów zbiórki,
- dezorganizacji rynku napojów,
- masowego przechodzenia na opakowania jednorazowe.
Ich zdaniem byłby to krok wstecz w realizacji celów gospodarki o obiegu zamkniętym.
Zmiany w systemie kaucyjnym: wybór zamiast przymusu
Projekt poselski zakłada zmianę podejścia do realizacji obowiązku selektywnej zbiórki. Poziomy zbierania pozostają bez zmian, ale wprowadzający zyskują wybór, w jaki sposób je osiągną.
Producenci będą mogli:
- przystąpić do centralnego systemu kaucyjnego albo
- prowadzić własny, samodzielny system zbierania butelek szklanych wielokrotnego użytku.
Jednocześnie projekt precyzuje zasady liczenia i wykazywania poziomów zbiórki realizowanej poza systemem centralnym. To odpowiedź na dotychczasową lukę prawną, która nie określała jasno, jak raportować zbiórkę w systemach rynkowych.
Zmiany w systemie kaucyjnym: Kontrola i raportowanie zostają
Własny system nie oznacza braku nadzoru. Przedsiębiorcy, którzy zdecydują się na samodzielną zbiórkę, będą musieli:
- zgłosić ten fakt ministrowi właściwemu do spraw klimatu,
- prowadzić ewidencję i sprawozdawczość,
- ponosić pełną odpowiedzialność za osiąganie wymaganych poziomów selektywnej zbiórki.
W przypadku nowych systemów przewidziano 3 miesiące na dokonanie zgłoszenia. Rozwiązanie ma zapewnić administracji pełny obraz rynku i skuteczny nadzór nad realizacją rozszerzonej odpowiedzialności producenta.
Projekt potwierdza również, że zwrot kaucji za butelkę szklaną wielokrotnego użytku nie wymaga okazania paragonu, co utrzymuje dotychczasową, powszechną praktykę rynkową.
Kluczowy termin: 31 grudnia 2028 r.
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest wydłużenie okresu funkcjonowania istniejących systemów. Zamiast ich obowiązkowej likwidacji, przedsiębiorcy, którzy prowadzili takie systemy przed 13 października 2023 r., będą mogli robić to do 31 grudnia 2028 r.
Warunkiem jest zgłoszenie zamiaru dalszego prowadzenia systemu do 31 marca 2026 r.. Ten okres przejściowy ma umożliwić stabilne dostosowanie rynku do nowych regulacji i uniknięcie gwałtownych zmian w łańcuchach dostaw.
Zgodnie z prawem UE, bez „gold-platingu”
Autorzy projektu poselskiego podkreślają, że zmiany są w pełni zgodne z prawem Unii Europejskiej. Ani dyrektywa SUP, ani rozporządzenie PPWR nie nakładają obowiązku obejmowania szklanych butelek wielokrotnego użytku systemem kaucyjnym.
Dotychczasowe polskie regulacje, wymuszające likwidację sprawnie działających systemów rynkowych, określane są jako przykład nadmiernej implementacji prawa UE. Proponowana nowelizacja ma ten problem usunąć i pozwolić realizować cele środowiskowe w sposób bardziej proporcjonalny i efektywny – co najmniej do końca 2028 roku.
