by 
Czekolada od lat pozostaje jednym z najpopularniejszych słodkich przysmaków na świecie. Obecnie jej przyszłość stoi pod znakiem zapytania. Rekordowy wzrost cen kakao, zmieniające się warunki klimatyczne oraz rosnące oczekiwania konsumentów sprawiają, że rynek czekolady przechodzi prawdziwą transformację. 12 kwietnia to Dzień Czekolady.
Zmiany klimatyczne, wylesianie, przestarzałe metody upraw i nowe regulacje, takie jak unijne EUDR (EU Deforestation Regulation), redefiniują zasady gry dla producentów i konsumentów. Drobni rolnicy zmagają się z coraz większymi trudnościami. Ich plantacje wymagają modernizacji, a brak środków na inwestycje dodatkowo pogłębia kryzys podaży. W obliczu tych zmian organizacje podejmują działania na rzecz stabilizacji rynku. Wspierają rolników w dostosowaniu się do nowych realiów i zapewnieniu zrównoważonej przyszłości łańcucha dostaw kakao.
Co stoi za rekordowym wzrostem cen kakao?
W kwietniu ubiegłego roku ceny kakao osiągnęły historyczny poziom, przekraczając 12 000 USD za tonę na giełdzie w Nowym Jorku. W okresie 2023-2024 mieliśmy do czynienia z bezprecedensowym wzrostem cen od 170 proc. do nawet 300 proc. rok do roku. Przyczyną tej sytuacji są przede wszystkim niekorzystne warunki pogodowe. Także zakłócenia w łańcuchu dostaw oraz rosnący popyt na produkty kakaowe na rynkach europejskich, amerykańskich i azjatyckich.
Rynek kakao od lat zmaga się z problemami podażowymi – wyjaśnia Michał Bryda-Przybyszewski z Fairtrade Polska. – W 2024 roku Afrykę Zachodnią nawiedziły ekstremalne warunki atmosferyczne, takie jak długotrwałe susze, gwałtowne ulewy i silne wiatry Harmattan związane z występowaniem ciepłego zjawiska pogodowego El Niño. Pogorszenie warunków w szczycie sezonu ograniczyło zbiory, co przełożyło się na dynamiczny wzrost cen. Choć prognozy na sezon 2024/25 sugerują stabilizację, zmiany klimatyczne nadal stanowią istotne zagrożenie dla przyszłości upraw – dodaje.
Dodatkowym wyzwaniem są starzejące się plantacje, szczególnie w Ghanie (drugim największym producencie kakao na świecie). Aż 25 proc. drzew kakaowca w tym kraju ma ponad 40 lat, co skutkuje niższymi plonami i koniecznością kosztownej replantacji.
Proces ten wymaga specjalistycznej wiedzy oraz dużych nakładów finansowych, co jest dla rolników barierą nie do przejścia. Od momentu posadzenia nowych drzew do pierwszych zbiorów nadających się na sprzedaż mija kilka lat – mówi Michał Bryda-Przybyszewski.
Aby pomóc w rozwiązaniu tych problemów, Fairtrade prowadzi programy edukacyjne i szkoleniowe, ucząc plantatorów nowoczesnych metod uprawy, sadzenia bardziej odpornych odmian kakaowca i strategii dostosowywania się do zmian klimatycznych. Dzięki temu rolnicy nie tylko zwiększają plony, ale także budują stabilniejszą przyszłość swoich gospodarstw.
Sytuację dodatkowo komplikują choroby roślin, takie jak wirus CSSVD (Cocoa Swollen Shoot Virus Disease), który może obniżyć plony nawet o 50 proc. Jego zwalczanie jest kosztowne i długotrwałe, co stanowi duże obciążenie dla plantatorów.
Popyt na kakao jest stabilny
Mimo tych trudności globalny popyt na kakao pozostaje stabilny, a w niektórych regionach rośnie, co nadal wpływa na wysokie ceny. Jednak Międzynarodowa Organizacja Kakao prognozuje nadwyżkę podaży o 142 000 ton w sezonie 2024/25, po trzech latach deficytów. Wzrost eksportu z Ghany i Wybrzeża Kości Słoniowej może pomóc ustabilizować rynek.
Wygląda na to, że czekolady nie zabraknie w najbliższych latach, choć branża kakaowa wysyła sygnały ostrzegawcze. W grudniu 2024 r. Ghana odnotowała 57 proc. wzrost dostaw ziarna do portów, a Wybrzeże Kości Słoniowej, jako największy producent kakao na świecie, zebrało w całym sezonie 1,44 miliona ton. To oznacza 11 proc. wzrost względem poprzedniego roku. Jednak słabsze wyniki w drugiej części sezonu oraz obawy o przyszłość upraw skłoniły rząd Wybrzeża Kości Słoniowej do ograniczenia sprzedaży kontraktów terminowych w latach 2025/26 do 1,3 miliona ton z zapowiadanych 1,7 miliona ton.
Czy czekolada stanie się luksusem?
Wzrost cen kakao oznacza, że producenci czekolady muszą podjąć kluczowe decyzje. Już teraz wiele firm mierzy się z rosnącymi kosztami produkcji, a prognozy wskazują, że ceny detaliczne czekolady mogą wzrosnąć. Czy to oznacza, że czekolada stanie się produktem premium, dostępnym tylko dla nielicznych?
Popularność modnej ostatnio dubajskiej czekolady, czyli bardzo drogiego wyrobu czekoladowego sięgającego nawet 40 zł za 100 g pokazuje, że konsumenci są w stanie zapłacić dużo więcej za produkt, jeśli mają przy tym jakąś obietnicę, wartość dodaną. W tym przypadku to obietnica luksusu i nietypowego smaku, w przypadku czekolad Fairtrade to zapewnienie o etyczności pozyskanego kakao – komentuje Michał Bryda-Przybyszewski.
