by 
Ukraińskie gminy i miasta nie czekają z odbudową na koniec wojny. Chcą jak najszybciej zapewnić mieszkańcom wodę, ogrzewanie, elektryczność, transport, opiekę zdrowotną i inne podstawowe usługi. Program odbudowy jest aktywnie wdrażany, a główne prace toczą się na poziomie lokalnym. Mimo wyzwań spowodowanych wojną, takich jak migracja mieszkańców i siły roboczej oraz brak zasobów, władze lokalne są przekonane o konieczności „odbudowy na lepsze” (build back better).
Ukraińskie firmy i ekologiczne organizacje pozarządowe, takie jak Ecoclub, Vision Zero czy pracownia architektoniczna Yakusha współpracują ze społecznościami lokalnymi i innymi podmiotami na rzecz wykorzystania odnawialnych źródeł energii, rozpoczęcia odbudowy zrównoważonych miast i rozwijania elektromobilności.
Zielona odbudowa Ukrainy – potrzebne wsparcie międzynarodowe
Nie sposób wyobrazić sobie odbudowę Ukrainy w jej przedwojennym kształcie. Gospodarka oparta na paliwach kopalnych stanowiłaby dalsze zagrożenie dla suwerenności kraju. Odstraszyłaby inwestorów, obawiających się inwestować w aktywa należące do przeszłości. Już dziś są przykłady, gdzie przywracanie normalności w społecznościach lokalnych odbywa się z wykorzystaniem technologii zeroemisyjnych. Podobnego zdania są sami mieszkańcy tego kraju. Badanie przeprowadzone przez Ecoaction wykazało, że ponad 80 proc. respondentów zgodziło się co do tego, że „Ukraina powinna maksymalnie ograniczyć zużycie paliw kopalnych (węgla, ropy i gazu ziemnego) i zwiększyć produkcję elektryczności z odnawialnych źródeł energii”.
Miasta górnicze w obwodzie donieckim, dnipro, lwowskim i wołyńskim
Skuteczna i sprawiedliwa transformacja miast górniczych może stać się inspirującym przykładem zielonej odbudowy dla innych ukraińskich społeczności. Mimo wyzwań spowodowanych rosyjską agresją i tym, że na pierwszy plan wysunęło się samo przetrwanie wojny, liderzy społeczności węglowych są zdeterminowani kontynuować sprawiedliwą transformację i prace rozpoczęte przed inwazją.
– Społeczność Pokrowska nie opracuje tylko „strategii odbudowy”, ale „zieloną strategię społecznej odbudowy”, która z całą pewnością oparta będzie na doświadczeniach zyskanych podczas opracowywania Strategii Transformacji Miast Górniczych Obwodu Donieckiego 2030. Strategiczne obszary, które określiliśmy, obejmują efektywność energetyczną, oszczędność energii, kapitał ludzki, rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, zachęty dla inwestycji i transformację gospodarczą – mówi Oleh Frolov, przedstawiciel wojskowej administracji Pokrowska.
Zwiahel, obwód żytomirski
Zielona odbudowa Ukrainy stała się normą w obwodzie żytomirskim. Jednym z wielu przykładów takich działań jest instalacja paneli fotowoltaicznych na budynku szpitala z funduszy uzyskanych przez organizację pozarządową Ecoclub. Gwarantuje to bezpieczeństwo energetyczne placówki medycznej i pomoże zmniejszyć coroczne wydatki na media. Dzięki temu osoby chore i ranne otrzymają opiekę medyczną bez względu na rosyjskie ataki na infrastrukturę. Zainstalowane panele fotowoltaiczne pozwolą szpitalowi płacić aż do 300,000 UAH rocznie mniej za prąd (wg aktualnej taryfy opłat). Z planowanych oszczędności placówka będzie mogła zakupić niezbędne urządzenia medyczne, leki oraz zainwestować w naprawę sprzętu. Władze miasta zamierzają też zasilać energią słoneczną zakład wodociągowy i przedszkole.
– Alternatywne źródła energii, takie jak elektrownie słoneczne, pomogą nam zaoszczędzić znaczne sumy pieniędzy. Aktualnie prowadzimy pilotażowy projekt, a w przyszłości chcemy zaopatrzyć w energię słoneczną także lokalny zakład wodociągowy. Jestem pewna, że to pierwszy, ważny krok w stronę niezależności energetycznej naszej społeczności – mówi wiceburmistrzyni Zwiahela Iryna Gudz.
Dubno, obwód rówieński
Dubno to miasto w regionie rówieńskim, w którym aktywnie wdrażanie są projekty zrównoważonego rozwoju na szczeblu społeczności. Jednym z nich jest zainstalowanie paneli słonecznych na budynku lokalnego szpitala. Środki na to działanie zostały pozyskane przez organizację pozarządową Ecoclub we współpracy z Ambasadą Republiki Federalnej Niemiec. Inwestycję współfinansuje miasto. Powstająca elektrownia słoneczna będzie mieć moc 43,6 kW. Instalacja paneli fotowoltaicznych ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjentów i personelu medycznego. Podczas nagłych lub planowanych przerw w dostawie prądu, dzięki energii słonecznej urządzenia szpitalne wymagające nieprzerwanego zasilania będą nadal działać i ratować życie.
Zrównoważona odbudowa miasta na przykładzie Czernihowa
Stworzona przez Wiktorię Yakusha pracownia architektoniczna Yakusha chce tchnąć nowe życie w położony niedaleko granicy z Białorusią Czernihów. W tym celu biuro podjęło współpracę z zagranicznymi konsultantami, m.in. architektem Guyem Perrym, który ma szerokie doświadczenie w międzynarodowych projektach rozwoju i rewitalizacji przestrzeni miejskich.
Czernihów jest jednym z najstarszych ukraińskich miast, którego historia obejmuje ponad 1300 lat. Podobnie jak inne części kraju, doświadczył miesięcznej blokady i ciągłych bombardowań z powietrza. Brutalnie zniszczyły one jego dziedzictwo kulturowe, dzielnice mieszkalne i ogólną infrastrukturę.
Dzięki oddolnemu zaangażowaniu lokalnej społeczności i jej poczuciu współodpowiedzialności za miasto udało się opracować Koncepcję rozwoju miasta Czernihowa. W oparciu o przekazane opinie powstał projekt stworzenia nowoczesnego miasta zbudowanego z myślą o potrzebach ludzi. A przede wszystkim z poszanowaniem ich kulturowego DNA i tożsamości, która znalazła odzwierciedlenie w każdym aspekcie planu działania.
Pracownia Yakusha zaprojektowała architektoniczny kod w oparciu o najwyższe standardy zrównoważonego rozwoju. Głównymi osiami planu była decentralizacja miejskiego życia, uprzywilejowanie miękkiej mobilności i transportu. Architektom chodziło też o zabezpieczenie bogatego dziedzictwa naturalnego miasta. Ponadto celem było stworzenie bezpiecznego i zdrowego krajobrazu miejskiego oraz ośrodków kultury i edukacji dostosowanych do swoich funkcji.
– Odbudowa Czernihowa nie powinna polegać na „łataniu dziur”, ale na stworzeniu ogólnej strategii, która wyznaczy kierunek rozwoju miasta na następne 15-20 lat i pomoże przyciągnąć więcej funduszy na odbudowę i rozwój miasta od naszych partnerów. Wszystkie rozwiązania opisane w koncepcji „Czernihów – miasto odporne” opierają się na standardach zrównoważonego rozwoju i mają na celu wzmocnienie historycznych walorów miasta i sprawienie, by było ono bardziej przyjazne dla środowiska. „Odporne miasto” to swego rodzaju filtr dla wszystkich przyszłych projektów. Tylko mając spójną wizję, można krok po kroku budować holistyczną i przyszłościową narrację miasta – mówi Wiktoria Yakusha, założycielka studia architektonicznego Yakusha.
Zielona odbudowa Ukrainy: miasta stawiają na elektromobilność
Choć ukraińska Krajowa Strategia Transportowa 2030 zakłada pełne przejście na elektromobilność, niskoemisyjny transport nie stanowił przed wojną priorytetu dla władz krajowych i lokalnych. Teraz, gdy Ukraina weszła na drogę akcesji do UE, jeszcze ważniejsze staje się przystosowanie jej systemu transportowego do wymogów Zielonego Ładu.
Lwów był jednym z pierwszych ukraińskich miast, które opracowały Plan Zrównoważonej Mobilności Miejskiej. Lwów, przy wsparciu niemieckiego rządu, zaprezentował swój plan elektromobilności podczas Forum Zrównoważonej Mobilności Miejskiej w kwietniu 2023 roku.
Główną osią planu jest zelektryfikowany transport publiczny. Dokument zakłada rozbudowę i modernizację istniejącej sieci i infrastruktury tramwajowej i trolejbusowej. Jednym z głównych priorytetów miasta jest stworzenie nowej linii tramwajowej o długości ok. 3 km. Połączy ona centrum miasta i dworzec kolejowy z nowo utworzonym ośrodkiem medyczno-rehabilitacyjnym „Unbroken”. Zapewnia on wsparcie i opiekę medyczną rannym pacjentom przewożonym ze szpitali frontowych pociągami ewakuacyjnymi i karetkami pogotowia.
Jak mówił niedawno Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski dzięki międzynarodowemu wsparciu odbudowa może uczynić ją bardziej odporną i bezpieczną. Może też stać się ona „motorem ekologicznego wzrostu i bezpieczeństwa na świecie”.
