by 
Pięć organizacji reprezentujących sektor recyklingu oraz producentów opakowań przedstawiło wspólną propozycję ujednolicenia zasad selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych w Polsce. Opracowany przez nie „Standard Idealny” ma uporządkować sposób segregacji odpadów w gminach, poprawić jakość surowców trafiających do recyklingu oraz przygotować polski system do wymogów unijnego rozporządzenia PPWR.
Za inicjatywą stoją Fundacja na rzecz Odzysku Opakowań Aluminiowych RECAL, Fundacja ProKarton, Stowarzyszenie Papierników Polskich, Stowarzyszenie „Polski Recykling” oraz Związek Pracodawców Polskie Szkło. Organizacje podkreślają, że choć w Polsce obowiązuje Jednolity System Segregacji Odpadów, w praktyce mieszkańcy poszczególnych gmin nadal otrzymują różniące się od siebie instrukcje dotyczące segregacji tych samych rodzajów opakowań.
To właśnie brak jednolitych zasad stał się impulsem do przygotowania wspólnego standardu. Obecnie każda z 2 479 gmin może określać szczegółowe reguły selektywnej zbiórki w ramach prawa miejscowego. W efekcie te same odpady opakowaniowe w różnych częściach kraju bywają kwalifikowane do różnych pojemników. Co gorsza niektóre samorządy nadal nie zalecają selektywnego zbierania części opakowań, takich jak folia aluminiowa czy metalowe aerozole.
Według autorów dokumentu prowadzi to nie tylko do dezorientacji mieszkańców, ale również pogarsza jakość surowców trafiających do recyklingu. Utrudnia też osiąganie wymaganych poziomów odzysku.
– Dzisiaj mieszkaniec przeprowadzający się z jednej gminy do drugiej często musi uczyć się segregacji od nowa. Tymczasem recykling wymaga przede wszystkim prostych i jednolitych zasad. „Standard Idealny” ma uporządkować ten system i stworzyć wspólne rekomendacje dla całego kraju – wskazują autorzy inicjatywy.
Dwa poziomy komunikacji
Przygotowany dokument nie ogranicza się do wskazania, do którego pojemnika powinno trafić dane opakowanie. Twórcy standardu rozdzielili go na dwie warstwy.
Pierwsza obejmuje instrukcje przeznaczone dla mieszkańców. Określają one, jakie odpady powinny trafiać do pojemników żółtych, niebieskich oraz zielonych lub białych, a także przypominają o zasadach postępowania z opakowaniami objętymi systemem kaucyjnym.
Druga warstwa ma charakter techniczny. Dotyczy ona uczestników rynku gospodarki odpadami. Uwzględnia kategorie materiałowe określone w rozporządzeniu PPWR oraz projektowane oznaczenia opracowywane przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (JRC). Dzięki temu proponowany standard będzie zgodny z kierunkiem zmian przygotowywanych na poziomie Unii Europejskiej.
Segregacja i system kaucyjny mają się uzupełniać
Autorzy dokumentu podkreślają, że proponowane rozwiązanie uwzględnia również funkcjonujący w Polsce system kaucyjny. Zgodnie z jego założeniami butelki PET, puszki oraz butelki szklane wielokrotnego użytku objęte kaucją powinny w pierwszej kolejności trafiać do punktów zwrotu. Dopiero w sytuacji, gdy ich oddanie nie jest możliwe, opakowania mogą zostać przekazane do gminnego systemu selektywnej zbiórki.
Zdaniem organizacji oba systemy nie konkurują ze sobą, lecz pełnią odmienne funkcje. System kaucyjny pozwala pozyskać jednorodny surowiec wysokiej jakości, natomiast selektywna zbiórka komunalna pozostaje podstawowym źródłem odzysku wielu innych rodzajów opakowań. Ujednolicenie zasad segregacji ma poprawić jakość również tego strumienia odpadów.
Przygotowanie do wymogów PPWR
Twórcy „Standardu Idealnego” zwracają uwagę, że dokument opracowano z uwzględnieniem obowiązujących krajowych przepisów dotyczących selektywnej zbiórki oraz rozporządzenia PPWR. Uwzględnia także propozycję zharmonizowanego systemu oznakowania opakowań przygotowywaną przez JRC.
Ich zdaniem wcześniejsze wypracowanie wspólnych zasad pozwoli samorządom, przedsiębiorcom oraz mieszkańcom łatwiej przygotować się do zmian, które w kolejnych latach będą wdrażane w całej Unii Europejskiej.
Organizacje liczą, że opracowany dokument stanie się punktem wyjścia do szerszej dyskusji nad ujednoliceniem zasad selektywnej zbiórki odpadów w Polsce. A także zostanie wykorzystany podczas prac nad reformą systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). W ich ocenie wspólne zasady segregacji mogą ograniczyć chaos informacyjny, ułatwić mieszkańcom prawidłową segregację oraz poprawić efektywność całego systemu recyklingu.
Komentarz ekspercki
Standard Idealny komentuje Aneta Stawicka, Dyrektor ds. edukacji i marketingu Rekopol Organizacji Odzysku Opakowań, koordynatorka kampanii edukacyjnej „Gdzie to wyrzucić?”.
– Z perspektywy działań edukacyjnych od lat widzimy, że jednym z największych problemów mieszkańców nie jest brak chęci do segregowania odpadów, ale brak pewności, jak zrobić to prawidłowo. W ramach kampanii „Gdzie to wyrzucić?” regularnie otrzymujemy pytania dotyczące tych samych rodzajów opakowań, a odpowiedzi bywają różne w zależności od gminy. To pokazuje, że potrzebujemy większej spójności zasad i prostszego przekazu.
Jednocześnie warto pamiętać, że wraz z wdrażaniem rozporządzenia PPWR i rozwojem systemu kaucyjnego sposób komunikowania zasad segregacji będzie się zmieniał. Tym bardziej istotne jest, aby mieszkańcy otrzymywali jasne i jednolite informacje niezależnie od miejsca zamieszkania. Każda inicjatywa, która zmierza do uporządkowania tych zasad i ułatwia prawidłową segregację odpadów opakowaniowych, może przełożyć się na lepszą jakość zbieranego surowca oraz większą skuteczność całego systemu.
