by 
Nawet 11,5 mld euro może trafić do Polski w ramach Społecznego Funduszu Klimatycznego. To czyni nasz kraj największym beneficjentem tych środków w Unii Europejskiej. Celem Funduszu jest minimalizowanie negatywnych skutków związanych z odejściem od paliw kopalnych, w tym zapobieganie wykluczeniu komunikacyjnemu. Polska powinna przeznaczyć znaczną część tych funduszy na dekarbonizację transportu – podkreśla Polskie Stowarzyszenie Nowej Mobilności (PSNM).
W ramach pakietu legislacyjnego „Fit for 55” Unia Europejska przyjęła rozporządzenie 2023/955 z dnia 10 maja 2023 r., które ustanawia Społeczny Fundusz Klimatyczny. Jego celem jest wspieranie sprawiedliwej transformacji, poprzez ograniczenie negatywnych skutków społecznych wynikających z odchodzenia od spalania paliw kopalnych.
– Geneza Funduszu jest związana z rewizją dyrektywy dotyczącej systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS), która została przeprowadzona w ubiegłym roku. Nowy system, tzw. ETS 2, zacznie funkcjonować w 2027 r. lub 2028 r. i obejmie emisje CO2 pochodzące z transportu drogowego, budynków i innych sektorów. Koszty zakupu uprawnień będą ponosili dostawcy paliw, jednak w praktyce zostaną one przeniesione na konsumentów końcowych. W efekcie koszty związane z użytkowaniem samochodów spalinowych mogą znacząco wzrosnąć – mówi dr Radosław Maruszkin, adwokat z Kancelarii Maruszkin.
Aby złagodzić te konsekwencje i zapobiec wykluczeniu komunikacyjnemu, Unia Europejska powołała Społeczny Fundusz Klimatyczny. Środki z Funduszu zostaną skierowane głównie do gospodarstw domowych, mikroprzedsiębiorstw oraz użytkowników transportu w trudnej sytuacji finansowej.
– Fundusz będzie finansowany głównie ze sprzedaży uprawnień do emisji w ramach ETS 2. Do 2032 r. dostępne będzie aż 65 mld euro, z czego Polska otrzyma maksymalnie 11,5 mld euro, czyli prawie 18% całego budżetu. W kontekście rosnących kosztów eksploatacji samochodów spalinowych i wzrastającego wykluczenia komunikacyjnego, środki z Funduszu powinny być przeznaczone na wsparcie nabywania pojazdów zeroemisyjnych – mówi Aleksander Rajch, członek zarządu PSNM.
PSNM podkreśla, że jednym z kluczowych kroków w implementacji Funduszu jest identyfikacja obszarów transportu zeroemisyjnego, które dotąd nie otrzymały wystarczającego wsparcia. Obecnie polski rynek elektromobilności jest wciąż w początkowej fazie rozwoju. Udział samochodów elektrycznych w rynku nowych pojazdów osobowych wynosi zaledwie 3 proc. Jest to aż czterokrotnie mniej niż średnia unijna. Polska dysponuje także jedną z najstarszych flot autobusowych w UE. Co gorsza liczba rejestracji autobusów zeroemisyjnych w 2024 r. spadła o 25 proc. Problemy dotyczą także infrastruktury – w jednej trzeciej największych miast w Polsce liczba ogólnodostępnych punktów ładowania DC nie przekracza 10.
– Aby móc korzystać z funduszy, państwa członkowskie muszą przedłożyć Komisji Europejskiej plany społeczno-klimatyczne, które stanowią podstawę wydatkowania środków. Fundusze mogą być przeznaczone na wsparcie zeroemisyjnego i niskoemisyjnego transportu, zachęty podatkowe, dopłaty do zakupu pojazdów czy rozwój infrastruktury ładowania – tłumaczy dr Radosław Maruszkin.
Społeczny Fundusz Klimatyczny – możliwe kierunki wsparcia
W opublikowanym przez PSNM i Kancelarię Maruszkin dokumencie „White Paper” zaproponowano kierunki wsparcia w ramach polskiego planu społeczno-klimatycznego. Propozycje obejmują m.in. wsparcie dla podmiejskiego, zeroemisyjnego transportu zbiorowego, rozwój rynku używanych samochodów elektrycznych oraz dofinansowanie prywatnych stacji ładowania dla gospodarstw domowych i wspólnot mieszkaniowych.
– Konieczne jest zaangażowanie społeczności i ekspertów w tworzenie efektywnych instrumentów wsparcia, aby ETS 2 nie przyniósł negatywnych skutków społecznych i nie zniechęcił Polaków do polityk klimatycznych. Domagamy się również zwiększenia budżetu na transformację transportu w polskim planie społeczno-klimatycznym, który obecnie wynosi zaledwie 1,44–1,71 mld euro, co jest zdecydowanie za małą kwotą w obliczu wyzwań, przed którymi stoi Polska – dodaje Łukasz Witkowski, wiceprezes PSNM.
PSNM podkreśla, że optymalna dystrybucja środków z Funduszu musi być skorelowana z przygotowaniem krajowej strategii przemysłowej. Ma ona zwiększyć potencjał Polski w zakresie innowacyjnych technologii i wzmocni konkurencyjność branży motoryzacyjnej, odpowiedzialnej za 8 proc. polskiego PKB.
