by 
Jakie są powody rosnącej popularności budowy własnych źródeł energii elektrycznej, w szczególności takich jak fotowoltaika i energetyka wiatrowa? W dzisiejszych czasach trzeba im nadać kontekst trendów oraz uwarunkowań prawnych. Poniżej lista tych najważniejszych obecnie.
Postęp techniczno-technologiczny
Dzięki postępowi techniczno-technologicznemu fotowoltaika oraz energetyka wiatrowa stały się konkurencyjne cenowo w porównaniu do klasycznych sposobów zaopatrywania odbiorców w energię elektryczną. Osiągnęły one grid parity, czyli pełną konkurencyjność cenową wobec zakupu energii elektrycznej z sieci. Jest to związane zarówno z rosnącą efektywnością tych źródeł wytwórczych, jak i wyższym stopniem wykorzystania mocy w ciągu roku. Istotne jest także osiągnięcie dojrzałości technologicznej przejawiającej się spadającymi kosztami zakupu tych technologii.
Świadomość ekologiczna społeczeństwa
Według wskaźnika EKObarometr Indeks (EI) świadomość ekologiczna Polaków osiągnęła w 2023 roku najwyższy poziom od czterech lat. Badanie przedstawia informacje o dynamice ekologicznych postaw, z których wysuwają się wnioski o rosnącym zaangażowaniu Polaków w proekologiczne działania i inicjatywy, wzmożoną potrzebę edukacji ekologicznej oraz pragmatyzm w podejmowaniu codziennych decyzji mających na celu ochronę środowiska. Bezsprzecznie na zmianę wpłynęło regularne monitorowanie oraz upublicznianie danych na temat jakości powietrza tj. poziomu zanieczyszczeń w odniesieniu do pyłów zawieszonych PM10 oraz P2,5, benzo(a)pirenu i dwutlenku azotu. Spowodowało to szereg działań przyczyniających się do poprawy jakości powietrza wpisujących się w działania z obszaru dekarbonizacji w sektorze wytwarzania energii i ciepła oraz elektryfikacji transportu.
(Mikroekonomiczna) niska elastyczność cenowa energii elektrycznej oraz brak jej substytucyjności
Energia elektryczna jest zaliczana do dóbr podstawowych, trudno substytucyjnych, o wysokiej użyteczności i strategicznej roli dla funkcjonowania gospodarek światowych. Posiada niską elastyczność cenową popytu w krótkim czasie. Oznacza to, że w momencie wystąpienia nagłego wzrostu cen energii elektrycznej zapotrzebowanie na nią nie ulegnie zmianie w krótkiej perspektywie czasowej (ceteris paribus). Dowodem na powyższe był kryzys energetyczny w 2023 roku wywołany agresją Rosji na Ukrainie. Był powodem do rewizji strategii energetycznej UE, wzmocnił trend decentralizacji i dywersyfikacji wytwarzania energii elektrycznej ukierunkowany na energetykę odnawialną, zlokalizowaną możliwie blisko odbiorcy końcowego.
Elektryfikacja procesów przemysłowych i transportu
Elektryfikacja to jeden bardziej efektywnych sposobów dekarbonizacji przemysłu i transportu. Szczególnie przy bezpośrednim wykorzystaniu energii odnawialnej, zielonego wodoru, magazynów energii oraz systemów zarządzania nimi. Jest to korzystny kierunek zmian zarówno pod względem zwiększania się bezpieczeństwa energetycznego i możliwości uczestnictwa w rynku energii w formułach związanych z elastycznością, ale w szczególności jest to korzystne w kontekście budowania konkurencyjności klimatycznej oraz obniżenia śladu węglowego produktów i usług.
Budownictwo bezemisyjne i ekologizacja budownictwa
Istnieje jasno zakreślona strategia dla Państw członkowskich UE dotycząca osiągnięcia neutralności klimatycznej w perspektywie 2050 roku. Dotyczy ona również budynków. Zgodnie z danymi opisanymi w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, odpowiadają one za 40 proc. zużycia energii końcowej w Unii i za 36 proc. unijnej emisji gazów cieplarnianych związanych z energią. Wymagania stawiane nowej wizji budynków to niskie zapotrzebowanie na energię, brak emisji CO2, niskie koszty operacyjne. Stąd też wszystkie nowe budynki od 1 stycznia 2030 r. powinny być budynkami bezemisyjnymi o niemal zerowym zużyciu energii. Z kolei te istniejące powinny zostać przekształcone w budynki bezemisyjne do 2050 r. tak, aby spełniały minimalne wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej.
Czeka nas zatem fala renowacji i ekologizacji budynków oraz nowe podejście do pokrycia potrzeb energetycznych w budownictwie poprzez wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych na miejscu lub w pobliżu, korzystanie z energii słonecznej termicznej, fotowoltaiki, pomp ciepła, współpraca ze społecznościami energetycznymi, efektywne systemy ciepłownicze i chłodnicze. Ceną jest poprawa jakości życia, zmniejszanie ubóstwa energetycznego oraz tworzenie miejsc pracy.
Raportowanie zrównoważonego rozwoju (ESG)
Na niektóre firmy został już nałożony obowiązek raportowania zrównoważonego rozwoju (ESG). Stanowi on sposób na uwiarygodnienie informacji o wpływie organizacji na klimat i środowisko, pracowników oraz posiadanych politykach z obszaru ładu korporacyjnego, zgodnie z Europejskimi Standardami Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS). Wskaźniki te obejmują m.in. dane dotyczące zużycia energii, posiadanego koszyka technologicznego (w tym własnych źródeł wytwórczych), czy emisjach CO2 przypadających na wytwarzany produkt lub całą organizację. Wprowadzenie tego obowiązku ma zwiększyć transparentność działań przedsiębiorstw oraz stworzyć zunifikowany sposób raportowania umożliwiający porównywalność przedsiębiorstw na arenie międzynarodowej.
Uproszczenia proceduralne
W prawodawstwie UE (RED III, RED II, RePowerEU) postuluje się dalsze upraszczanie procedur związanych z realizacją projektów OZE. Istnieją one również w polskich ustawach związanych z energetyką. Dotyczą m.in. uproszczeń proceduralnych i administracyjnych dla rozwoju miko i małych instalacji OZE, rozwiązań dedykowanych zaspokajaniu potrzeb własnych na energię elektryczną, budowy tzw. „linii bezpośrednich”. Kolejnym krokiem ma być stworzenie w dokumentach planistycznych obszarów przyspieszonego rozwoju. Takich, które przyczynią się do sprawniejszego wdrażania różnych źródeł energii odnawialnej, priorytetowo traktując powierzchnie sztuczne i zabudowane (dachy i elewacje budynków, obszary infrastruktury transportowej i ich bezpośrednie otoczenie, parkingi, gospodarstwa, składowiska odpadów, tereny przemysłowe, kopalnie), sztuczne zbiorniki wód śródlądowych, sztuczne jeziora lub sztuczne rezerwuary oraz, w stosownych przypadkach, oczyszczalnie ścieków komunalnych, a także tereny zdegradowane nienadające się do wykorzystania w rolnictwie.
Popularność małych i mikroinstalacji OZE
Na całym świecie identyfikuje się rosnącą popularność mikro i małych instalacji OZE, które są dowodem intensyfikujące się procesy demokratyzacji rynku energii oraz jego decentralizacji. Na koniec 2023 r. w Polsce było 1,4 mln mikroinstalacji OZE (98 proc. to prosumenci). Ich łączna moc zainstalowana wyniosła 11,3 GW, a energia elektryczna wprowadzona do sieci elektroenergetycznej to 7,3 TWh. Dodatkowo w Polsce funkcjonowało ponad 5 620 małych instalacji OZE o łącznej mocy zainstalowanej 4.14 GW, które wyprodukowały 4 058 GWh energii elektrycznej, z tego do sieci wprowadzono 3 260 GWh. Te dane pokazują dynamiczny rozwój sektora OZE w Polsce oraz jego znaczący wkład w krajowy system energetyczny. Powyższy fakt stanowi szansę oraz możliwość dalszej aktywizacji odbiorców energii elektrycznej w formule odbiorcy aktywnego. Z drugiej zaś strony, zwiększające się rozdrobnienie rynku energii może powodować trudności w zarządzaniu dla operatorów sieci, a tym samym stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego.
Autorka jest ekspertką Polskiego Stowarzyszenia Fotowoltaiki.
